پایان رکود چند ساله معدن: ارزش ۵۰ شرکت معدنی جهان از ۲ تریلیون دلار عبور کرد

احسان رنجبران_ در پایان سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۵ مجموع ارزش بازار شرکت‌های حاضر در رتبه‌بندی TOP 50 وب‌سایت MINING.COM به ۲.۱۷ تریلیون دلار رسید که این رقم نسبت به ابتدای سال ۲۰۲۵ افزایشی خیره‌کننده معادل ۸۹۲ میلیارد دلار را نشان می‌دهد.

بخش عمده این رشد در نیمه دوم سال رقم خورد و پس از سه سال رکود به نظر می‌رسد بازار معدن و فلزات سرانجام خود را با سایر بخش‌های اقتصادی هماهنگ کرده و اجزای بنیادین اقتصاد صنعتی جهانی اکنون بیش از هر زمان دیگری به‌عنوان عناصری حیاتی و راهبردی شناخته می‌شوند.

تا چندی پیش دولت‌های غربی، به‌ویژه ایالات متحده صرفاً به بیان کلیات درباره اهمیت معدن بسنده می‌کردند، اما اکنون این رویکرد تغییر کرده و سرمایه‌گذاری واقعی در این بخش آغاز شده است. این اقدام در واقع تلاشی برای جبران راهبرد رقابتی چین به شمار می‌رود که پکن از ابتدای قرن بیست‌ویکم با موفقیت آن را دنبال کرده است.

این رتبه‌بندی بر اساس ارزش بازار شرکت‌ها در بورس اصلی محل پذیرش آن‌ها و به ارز محلی تهیه و سپس به دلار آمریکا تبدیل شده است. افت نزدیک به دو رقمی ارزش دلار در سال ۲۰۲۵ نیز تا حدی به حمایت از قیمت سهام و کالاها کمک کرده، اما ارزیابی دوباره صنعت معدن اتفاقی بود که مدت‌ها به تأخیر افتاده بود.

بخش عمده جهش ۷۰ درصدی ارزش شرکت‌های حاضر در فهرست Top 50 ناشی از رشد پرشتاب قیمت فلزات گران‌بها و همچنین مس بوده است، اما این رشد محدود به چند کالا نماند و حتی مواد سنتی‌تر موسوم به اقتصاد قدیم مانند سنگ‌آهن و همچنین لیتیوم (که در سال‌های اخیر با بدبینی بازار مواجه شده بود) هرچند با تأخیر، به این موج صعودی پیوستند.

در میان بهترین عملکردها فهرست شرکت‌های طلا و نقره می‌درخشد. از جمله فرسنیلو، تولیدکننده نقره فهرست‌شده در بورس لندن و تحت کنترل گروه مکزیکی پنیولس که ارزش بازار آن طی سال پنج برابر شد و پس از سال‌ها ورود و خروج از جدول، اکنون جایگاه خود را در نیمه بالایی رتبه‌بندی تثبیت کرده است.

رقابت سخت برای حضور در این فهرست با سرنوشت Coeur Mining به‌خوبی نمایان می‌شود. این شرکت نقره و طلای مستقر در شیکاگو که در پایان ماه سپتامبر برای نخستین‌بار وارد Top 50 شده بود، به‌دلیل عملکرد متوسط در سه‌ماهه چهارم، با وجود بیش از سه برابر شدن ارزش بازارش در طول سال ۲۰۲۵، از فهرست خارج شد.

عناصر نادر خاکی در کنار فلزات پایه و گران‌بها یکی از بخش‌های برجسته سال ۲۰۲۵ بودند. شرکت استرالیایی Lynas Rare Earths در پایان سه‌ماهه سوم با رتبه ۴۹ وارد فهرست شد و به MP Materials آمریکا پیوست که پس از امضای توافقی تاریخی با پنتاگون، در نیمه نخست سال جهشی چشمگیر را تجربه کرده بود.

اگرچه MP Materials همچنان رشدی بیش از ۲۰۰ درصد در کارنامه سالانه خود ثبت کرده و Lynas نیز ارزشش دو برابر شده است، اما این میزان رشد برای حفظ جایگاه در Top 50 کافی نبود و هر دو شرکت بار دیگر از رتبه‌بندی خارج شدند. در نتیجه اکنون تنها China Northern Rare Earth همچنان به‌عنوان نماینده ۱۷ عنصر نادر خاکی در این فهرست باقی مانده است.

جای خالی شرکت‌های عناصر نادر خاکی را دو تولیدکننده بزرگ لیتیوم جهان پر کردند. بهبود قیمت فلز باتری در نیمه دوم سال، هم‌زمان با کاهش تدریجی مازاد عرضه موجب شد SQM شیلی و Albemarle آمریکا بار دیگر به جمع ۵۰ شرکت برتر بازگردند و شمار شرکت‌های لیتیومی حاضر در فهرست به سه برسد.

پیش از این بخش لیتیوم در سال ۲۰۲۲ با حضور شش شرکت به اوج رسیده بود. اکنون Tianqi Lithium که در رتبه ۵۸ قرار دارد، در صورت تداوم روند صعودی بازار می‌تواند به همتای چینی خود Ganfeng بپیوندد، هرچند تولیدکنندگان استرالیایی مانند Minerals Resources و Pilbara Minerals (PLS Group) مسیر دشوارتری در پیش دارند.

از زمان آغاز رتبه‌بندی MINING.COM، دو شرکت BHP و Rio Tinto همواره در صدر قرار داشته‌اند و تنها شرکت‌هایی بوده‌اند که به‌طور پایدار ارزش بازاری بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار داشته‌اند، اما اکنون شمار شرکت‌هایی که به این سطح رسیده‌اند به پنج افزایش یافته است.

در این میان شرکت چینی Zijin Mining پس از مجموعه‌ای از تملک‌ها و رشد ۱۲۷ درصدی، با ارزش بازار ۱۲۴ میلیارد دلار در جایگاه سوم قرار گرفت و با اختلافی اندک از Southern Copper پیشی گرفت. Southern Copper نیز با اتخاذ راهبردی تهاجمی در توسعه، ارزش خود را ۶۴ درصد افزایش داده و به ۱۱۹ میلیارد دلار رسانده است.

Southern Copper به عنوان بازوی معدنی گروه Grupo Mexico که در بورس نیویورک فهرست شده، در سه‌ماهه گذشته به همراه Newmont وارد باشگاه شرکت‌های با ارزش بازار سه‌رقمی شد. نیومونت مستقر در دنور برخلاف برخی رقبا پس از خرید Newcrest Mining استرالیا به ارزش ۱۷ میلیارد دلار، برنامه‌ای چندمیلیارددلاری برای واگذاری دارایی‌ها را در دستور کار قرار داد.

شرکت Agnico Eagle که در سال ۲۰۲۲ با Kirkland Lake Gold ادغام شد، همچنان به توسعه سبد دارایی‌های خود ادامه می‌دهد و در صورت تداوم رشد قیمت طلا، می‌تواند به مرز ۱۰۰ میلیارد دلار نزدیک شود. ارزش این شرکت در سال ۲۰۲۵ دو برابر شده و اکنون به ۸۶.۳ میلیارد دلار رسیده است.

ادغام احتمالی Anglo American و Teck Resources (که پس از موافقت دولت کانادا و تعهد به انتقال دفتر مرکزی لندن به ونکوور جدی‌تر شده) می‌تواند به بزرگ‌ترین معامله معدنی دهه تبدیل شود. عبور از مرز ۱۰۰ میلیارد دلار همچنان چالش‌برانگیز است زیرا با وجود رشد دو رقمی، هر دو شرکت در فهرست ضعیف‌ترین عملکردهای سال قرار گرفتند که نشانه‌ای دیگر از نوسانات شدید بازار در سال ۲۰۲۵ است.

حتی در صورت تحقق این ادغام ارزش ترکیبی Anglo-Teck با رقمی اندکی کمتر از ۶۸ میلیارد دلار، به‌سختی به جمع ۱۰ شرکت برتر راه می‌یابد، هرچند از Glencore (شرکت سوئیسی فعال در معدن و تجارت کالا) پیشی خواهد گرفت.