چای کارِ مشروطه خواه ؛ نگاهی به زندگی سیاسی و تجاری کاشف السلطنه

محمدمیرزا قوانلو قاجار مشهور به «کاشف السلطنه»  در اول فروردین ۱۲۴۴ در تربت حیدریه استان خراسان دیده به جهان گشود. او شهرت چایکار را از مظفرالدین شاه گرفته بود و  هنگام گرفتن شناسنامه، همین لقب را به عنوان نام خانوادگی خود انتخاب کرد

  وی آخرین فرزند اسدالله میرزا نایب‌الایاله و جهان‌آرا خانم بود که پس از پایان دروس سر خانه وارد مدرسه دارالفنون تهران شد و به فراگیری زبان فرانسه و سایر علوم مشغول شد.

استخدام کاشف السلطنه در وزارت امور خارجه

کاشف السلطنه در سن 16 سالگی به استخدام وزارت امورخارجه درآمد. وی با سمت دبیر دومی در این سازمان راهی پاریس شد و همزمان در دانشگاه سوربن در رشته حقوق به تحصیل پرداخت. در اواخر دوره ناصرالدین شاه قاجار برای آشنایی با نهضت‌های آزادی خواهانه به مخالفت با نظام استبدادی وقت پرداخت.

به همین دلیل مدتی تحت تعقیب قرار گرفت و فراری بود. تا اینکه پادشاهی ناصر الدین شاه به پایان رسید و مظفرالدین شاه به پادشاهی رسید. در این دوره به دعوت مظفرالدین شاه به ایران برگشت و مسئولیت ژنرال کنسولی ایران را در هندوستان عهده دار شد.

مظفر الدین شاه ملاقات هایی که با کاشف‌ السلطنه قبل از سفر هند داشت. او کاشف السلطنه را تشویق کرده بود که مقداری تخم چای و تعدادی متخصص پرورش چای به ایران بفرستد. او از همان ابتدای ورود به هند تمامی کوشش خود را با مطالعه در مراکز کشت و کارخانه های چای کرد.

محمدمیزا پس از اینکه تخصص لازم درباره کشت و به عمل آوری چای را به‌طور کامل ‌آموخت. در سال 1279 مقدار زیادی تخم چای به علاوه سه هزار نهال چای خریداری کرد و با خود به ایران آورد. از آن جهت که اقلیم آب و هوای شمال ایران برای کشت چای مناسب بود. از مسئولان وقت تقاضای تعدادی زمین برای کشت چای در شمال ایران کرد.

برای اولین بار در شهر لاهیجان و تنکابن زمینی به منظور کشت چای در اختیارش قرار گرفت. به تدریج لاهیجان مرکز چای کشور شد و چایکاری از این شهر به سایر شهرها گسترش یافت. محمد میرزا بعد از  حصول این موفقیت در بومی کردن صنعت چای از طرف مظفرالدین شاه ملقب به کاشف‌السلطنه پدر چای ایران شد.

تاریخ ورود چای به ایران

اشتباه رایجی که در مورد ورود چای به ایران مطرح است این است که می گویند کاشف السلطنه تخم چای را در عصای خود پنهان کرده بود. تاکنون هیچ سندی در اثبات این ادعا بدست نیامده است و تمامی اسناد و مدارک موجود خلاف این موضوع را اثبات می‌کند؛حقیقا آن است که کاشف‌السلطنه نهال و تخم چای را آزادنه وارد ایران کرده است. کاشف‌السلطنه پدر چای ایران در پاییز 1307 برای سومین بار و آخرین بار به سفر درازی می‌رود.

مقصود سفر کاشف السلطنه  عمدتا چین، ژاپن و هند بود. منظور این سفر آوردن انواع جدیدی از چای و استخدام متخصصین چای بوده است. در چین چهار متخصص چینی را استخدام می‌کند و ماشین‌آلات کشاورزی جدید برای کشت چای خریداری می‌کنند.

مرگ کاشف السلطنه

در هنگام بازگشت از سفر آخر و در مسیر بوشهر به شیراز اتومبیل کاشف‌السلطنه به دره‌ای موسوم به «کتل ملو» سقوط می‌کند و او  در این حادثه کشته می‌شود. این حادثه دوم فروردین 1308 به وقوع پیوست. بعد از مرگش چهار چینی استخدام شده ادامه دهنده راه کاشف‌السلطنه شدند و صنعت چای را گسترش دادند.

طبق وصیت‌ کاشف‌السلطنه خانواده‌اش جنازه او را به لاهیجان حمل می‌کنند و در سر تپه‌ای که خود خریداری کرده بود تا بعد از مرگش آرامگاه ابدی‌اش باشد به خاک می‌سپارند. در سال 1336 ه.ش به همت مردم لاهیجان بنای یادمان به جهت پاس‌داشت زحمات کاشف‌السلطنه آرامگاهش ساخته شد.