پوراندخت سلطانی از نمونه زنان مقاومی بود که بعد از اعدام شوهر فرهیخته اش، به جای آه و نفرین، راه آگاه شدن و آگاهی بخشی را در پیش گرفت و البته در انتشار نوشته ها و زنده نگه داشتن یاد مرتضی کیوان کوشش فراوان کرد.

در مجموع، محمد علی همایون کاتوزیان در این مقاله می خواهد بگوید که علاوه بر عوامل خارجی، در داخل کشور هم مسیر به قدرت رسیدن رضاشاه هموار بود و او به راحتی توانست قدرت را در اختیار خود بگیرد اما با ظاهر شدن خوی استبدادی، حکومت او هم تضعیف شد.

دولت‌آبادی جامعه پیرامون خود را بواسطه مدرنیزاسیون در حال تغییر می‌بیند، اما به گمان او نظام فرهنگی و ارزشی جامعه در حال عقبگرد است. او برای تحلیل این نارسایی همچون اغلب ایرانیان به دنبال عنصر بیگانه و انیرانی می‌گردد.

اقلاً دو هزار زن در این کارخانه کار می‌کند، توی اینها یک زن نبود که خوب باشد تمام زرد و رنگ پریده بودند، از شدت کار تمام زن‌ها بی‌مصرف و زرد هستند،

خودکار بیک فقط برای نوشتن مشق‌های طولانی و عذاب‌آور نبود، برای نامه‌های عاشقانه هم بود! همه ما در زندگی با بیک سروکار داشتیم و با آن خاطره داریم

ناصرالدین شاه در خاطرات سفر سوم خود به فرنگ و در جریان بازدید از یک کارخانه آلمانی می نویسد: ما تعجب کردیم از کجا باد می‌آید، بعد ملتفت شدیم از یک چرخی است، پرّه پرّه ساخته‌اند، با الکطریسیطه حرکت می‌کند با سرعت زیاد و احداث باد می‌کند، اسبابی دارد که به حرکت انگشت چرخ می‌ایستد، یک مرتبه تعفن و گرما جهنم می‌شود، باز انگشت می‌گذارند به حرکت می‌آید، بهشت می‌شود.

ناصرالدین شاه می نویسد «همینطور این سه مرتبه بالا زن و دختر نشسته بود و کار می‌کرد، هرچه نگاه کردم که توی این زن‌ها یک زن خوشگل پیدا کنم نبود، اقلاً دو هزار زن در این کارخانه کار می‌کند، توی اینها یک زن نبود که خوب باشد تمام زرد و رنگ پریده بودند، از شدت کار تمام زن‌ها بی‌مصرف و زرد هستند، این بیچاره‌ها در بیست و چهار ساعت ۹ ساعت باید کار کنند».