آمریکا به دنبال استخراج مواد معدنی حیاتی از اعماق اقیانوس آرام/ مخالفت مقامات محلی با طرح ترامپ

احسان رنجبران_  دولت آمریکا پیشنهاد برگزاری مزایده برای واگذاری حق بهره‌برداری اکتشافی از حدود ۲۸ میلیون هکتار از بستر دریا در اطراف جزایر ماریانای شمالی و گوام را مطرح کرده است. این محدوده در نزدیکی گودال ماریانا یکی از عمیق‌ترین نقاط اقیانوس‌های جهان قرار دارد.

بر اساس این طرح شرکت‌ها می‌توانند برای اکتشاف ذخایر معدنی موجود در کف دریا مجوز دریافت کنند و در مراحل بعدی در صورت فراهم شدن شرایط قانونی و زیست‌محیطی امکان استخراج این ذخایر نیز وجود خواهد داشت. تمرکز اصلی بر گره‌های چندفلزی یا Polymetallic Nodules است که توده‌های معدنی موجود در بستر اقیانوس که حاوی فلزاتی مانند نیکل، کبالت، مس و منگنز هستند. این مواد در تولید باتری‌ها، تجهیزات الکترونیکی و برخی فناوری‌های دفاعی کاربرد دارند.

رقابت با چین بر سر مواد معدنی حیاتی

اقدام جدید واشنگتن را باید در چهارچوب تلاش گسترده‌تر دولت ترامپ برای تقویت زنجیره تأمین داخلی مواد معدنی حیاتی و کاهش وابستگی آمریکا به منابع خارجی به‌ویژه چین تحلیل کرد.

ترامپ در آوریل ۲۰۲۵ با صدور یک فرمان اجرایی خواستار تسریع توسعه منابع معدنی فراساحلی آمریکا و افزایش دسترسی این کشور به مواد معدنی حیاتی شد. کاخ سفید در این فرمان دسترسی مطمئن به این مواد را موضوعی مرتبط با امنیت اقتصادی و ملی آمریکا دانسته است.

در همین راستا دولت آمریکا طی ماه‌های گذشته روند بررسی و واگذاری محدوده‌های دریایی دیگری را نیز در اقیانوس آرام دنبال کرده است. از جمله محدوده‌ای بیش از ۱۲.۴ میلیون هکتار در اطراف ساموآی آمریکا برای فعالیت‌های مرتبط با مواد معدنی بستر دریا در نظر گرفته شده است.

مخالفت جزایر اقیانوس آرام

طرح جدید با واکنش منفی مقامات مناطق تحت حاکمیت آمریکا در اقیانوس آرام مواجه شده است. دیوید آپاتانگ فرماندار جزایر ماریانای شمالی ضمن تأکید بر اهمیت راهبردی مواد معدنی حیاتی، خواستار انجام مطالعات علمی پایه، شفافیت کامل و تعیین سازوکارهای مشخص برای حفاظت از منابع دریایی پیش از آغاز هرگونه فعالیت شده است.

در گوام نیز جاشوا تنوریو معاون فرماندار مخالفت صریح خود را با این طرح اعلام کرده و نسبت به وعده‌های دولت فدرال درباره محدود بودن فعالیت‌ها به مرحله اکتشاف ابراز بی‌اعتمادی کرده است. مقامات محلی نگران هستند که اعطای حق اکتشاف در نهایت مسیر را برای استخراج تجاری در مقیاس بزرگ هموار کند.

مخالفت‌ها تنها به ماریانای شمالی و گوام محدود نیست. در ساموآی آمریکا نیز مقامات محلی نسبت به پیامدهای احتمالی معدن‌کاری اعماق دریا بر صنعت ماهیگیری به‌ویژه صید ماهی تن هشدار داده‌اند.

گره‌های چندفلزی: معدن در عمق چند کیلومتری

معدن‌کاری اعماق دریا یکی از حوزه‌های جدید و بحث‌برانگیز صنعت معدن است. در این روش ربات‌ها و تجهیزات تخصصی در عمق چند کیلومتری بستر اقیانوس مستقر می‌شوند و گره‌های چندفلزی را جمع‌آوری و به سطح منتقل می‌کنند.

جذابیت اقتصادی این ذخایر در ترکیب فلزی آن‌هاست. گره‌های چندفلزی می‌توانند منابعی از نیکل، کبالت، مس و منگنز در اختیار صنعت قرار دهند. این فلزات در زنجیره تولید باتری، خودروهای برقی، تجهیزات الکترونیکی و برخی فناوری‌های انرژی و دفاعی اهمیت دارند.

بااین‌حال صنعت معدن‌کاری تجاری در اعماق دریا هنوز در ابتدای مسیر قرار دارد و پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی استخراج در مقیاس صنعتی همچنان محل بحث است.

نگرانی از آسیب به اکوسیستم‌های ناشناخته

مهم‌ترین چالش پیش روی این پروژه‌ها، پیامدهای احتمالی زیست‌محیطی است. منتقدان می‌گویند برداشت مواد معدنی از کف اقیانوس می‌تواند باعث تخریب زیستگاه‌های دریایی، ایجاد ستون‌های رسوبی، افزایش آلودگی صوتی و نوری و انتشار مواد باقی‌مانده در محیط شود.

گروه‌های زیست‌محیطی همچنین استدلال می‌کنند که دانش علمی درباره اکوسیستم‌های اعماق اقیانوس هنوز برای ارزیابی کامل پیامدهای استخراج صنعتی کافی نیست. در همین زمینه گروه‌های زیست‌محیطی در آمریکا نیز اقدامات حقوقی علیه برنامه‌های دولت ترامپ برای توسعه معدن‌کاری اعماق دریا آغاز کرده‌اند.

آغاز رقابت بر سر معدن اقیانوسی

طرح جدید آمریکا را می‌توان نشانه‌ای از ورود رقابت بر سر مواد معدنی حیاتی به قلمرویی تازه دانست. درحالی‌که چین طی سال‌های گذشته جایگاه قدرتمندی در زنجیره تأمین بسیاری از مواد معدنی حیاتی به دست آورده، واشنگتن تلاش می‌کند منابع جدیدی برای تأمین مواد اولیه صنایع فناوری، انرژی و دفاعی پیدا کند.

اکنون اقیانوس آرام به یکی از مهم‌ترین میدان‌های این رقابت تبدیل شده است. این منطقه در کنار ذخایر معدنی بالقوه، دارای اکوسیستم‌های منحصربه‌فرد و جوامع محلی وابسته به منابع دریایی است.

از این نظر توسعه معدن‌کاری اعماق دریا تنها یک پروژه معدنی نیست بلکه می‌تواند به یکی از نقاط تلاقی امنیت مواد معدنی، رقابت ژئوپلیتیکی آمریکا و چین، صنایع باتری و انرژی پاک و حفاظت از اقیانوس‌ها تبدیل شود.