مناسبات دولت و نیروهای تولیدی و شکست صنعت گستری در دوره ناصری

مناسبات حكومت و نیروهای تولیدی و شکست صنعت گستری در دوره ناصري قاسم خرمی چكيده نخستین تكاپوي جدي براي صنعتي سازي ایران و دستيابي به توليدات كارخانه‌اي، از دوره حكومت ناصرالدين شاه قاجار ( (1275-1227 ه. ش) شروع شد، اما اقدامات انجام شده در این دوره، از قبیل اكتشاف و استخراج معادن، تاسیس واحدهای صنعتی نظامی و مدنی و نیز سرمایه گذاری های دولتی، خصوصی و خارجی، منجر به صنعتي شدن و يا افزایش سهم صنعت در اقتصاد كشور نگرديد و ایران در نیمه دوم قرن نوزدهم، یعنی سرآغاز صنعتی شدن کشورها، صنعتی نشد. این مقاله، با روش کتابخانه ای و با رویکرد نهادی و بويژه استفاده از الگوی تحلیلی اقتصاد ملي فردریک لیست، شکست توسعه صنعتی در این دوره را از منظر نوع مناسبات حكومت و نیروهای تولیدی و بطور خاص زمينداران، تجار و صنعتگران، توضیح داده است. به اين ترتيب كه درك ناقص حكومت قاجار از ماهيت تحولات صنعتي جهان و عدم همراهي جامعه و نيروهاي توليدي در مسيرصنعتي سازي ايران، مانع از تقویت بنیه تولیدملي برای حمایت از رشد، رقابت و استمرار صنایع نوپای داخلی شد. چگونگی حمایت موثر از صنایع داخلی به منظور تقويت توليد ملي، هنوز هم از مسائل اساسی اقتصاد ایران به حساب می آید. واژه گان کلیدی: نیروهای تولیدی، بنيه توليدملي، اقتصاد ملی، توسعه صنعتی، دوره ناصري