تصویری روشن از ذهنیت تاریک تروریسم و قوم گرایی ضد وطنی

 فیلم سینمایی«شبی که ماه کامل شد» به کارگردانی خانم نرگس آبیار، یکی از جدی ترین آثار سینمایی در باره چالش های قومی و مذهبی شرق کشور است.

ماجرای فیلم مربوط به خانواده عبدالمالک ریگی(تروریست معروف) در سیستان و بلوچستان است. برادر او عبدالحمید که در بازار تهران مغازه کوچکی دارد عاشق دختری تهرانی به نام فائزه می شود و با او ازدواج می کند.

فائزه بعد از ازدواج، متوجه می شود که خانواده ریگی درگیر در فعالیت های تروریستی است و از شدت ترس و نگرانی تصمیم می گیرد که به همراه شوهر عبدالحمید از طریق پاکستان به امریکا مهاجرت کنند. بیشتر وقایع فیلم هم در همان پاکستان اتفاق می افتد.

فیلم البته دارای ویژگی ها فنی و هنری است که پرداختن بدان موضوع این نوشته نیست. قصد من بیشتر اشاره به جنبه های اجتماعی و سیاسی آن است که توانسته به طرز ماهرانه ای به مسائل حساس و پیچیده استان سیستان و بلوچستان ورود کند و آنرا در بستری از ناامنی های روانی و خشونت های قومی و مذهبی و از زاویه ذهنیت تاریک و خطرناک یک گروه تروریستی توضیح دهد.

عبدالحمید ریگی( برادر عبدالمالک) جوان شاعر و عاشق پیشه و در کل بی خبر از ایدئولوژی و سیاست است که از بیم زیستن در کشورش به تدریج جذب و گرفتار گروه تروریستی جندالله می شود و تحت تاثیر القائات ایدئولوژیکی آن تدریجا به آدم کشی بی رحم مبدل می شود. داستان عبدالحمید ریگی داستان زندگی بسیاری از جوانان سرگشته این سرزمین است که در جستجوی زندگی آرام و در هراس از آینده ای نامعلوم تن به مهاجرت و آوارگی می دهند و بدون آنکه بخواهند به شخصیت های در ستیز با خود و سرزمین مادری خود مبدل می شوند.

فیلم«شبی که ماه کامل شد» البته تا حد زیادی در دفاع از فرهنگ و سلوک مردم سیستان و بلوچستان و خصوصا قوم بلوچ ساخته شده است. کارگردان هم موفق شده تا حساب مردم بلوچستان را از حساب جریان های قومی و فرقه ای فعال در آنجا جدا کند و حتی تلاش کرده است تا حد ممکن از طایفه بزرگ و اصیل ریگی نیز اعاده حیثیت کند.

اما نکته سیاسی و ارزشمند فیلم از مکالمه کوتاه عبدالحمید و برادرش عبدالمالک شروع می شود. عبدالحمید ریگی در بخش هایی از فیلم می گوید « همانطور که جناب مولوی عبدالحمید {امام جمعه اهل سنت زاهدان}می فرمایند…» به ناگاه عبدالمالک جمله او را قطع می کند و می گوید «راه ما از راه او جداست…» و به این ترتیب فیلم وارد توصیف ماهیت ایدئولوژیکی گروه تروریستی «جندالله» می شود.

عبدالمالک ریگی دریافتی ساده اما بی نهایت وحشتناکی از اسلام دارد و در طول فیلم چندبار آنرا تکرار می کند؛ «اسلام دین صلح نیست، بلکه دین جنگ و جهاد است»! این برداشت نقطه مشترک سایر گروههای تکفیری مثل القاعده، طالبان و داعش و در واقع ریشه تمام بدبختی های خاورمیانه است.

این نوع نگرش به اسلام متاسفانه در میان برخی از مذهبییون شیعه هم طرفدارانی دارد که بعضا از بیان آن نیز ابایی ندارند. به مبانی فقهی و نظری این بینش کاری ندارم اما در یک برآور مجمل می توان نتیجه گرفت که تا الان جز آزار و کشتار مسلمانان دستاورد دیگری نداشته است!

فیلم «شبی که ماه کامل شد» اشاره زیادی به اندیشه و طرز فکر مولوی عبدالحمید اسماعیل زهی امام جمعه زاهدان نمی کند اما همینقدر که توانسته این روحانی برجسته و بردبار اهل سنت را نقطه مقابل تکفیری های خاورمیانه نشان دهد، کار ارزنده ای کرده است. در باره مولوی عبدالحمید شایسته است تا فیلمی مستقل ساخته شود. او در این سالها بدون آنکه ادعا کند سدی مستحکم مقابل نفوذ تکفیری ها و از عوامل دخیل در تحکیم امنیت ایران بود. هرچند از داخل و خارج مرزهای ایران زیر فشار و تهدید بود.

خاور میانه و حتی مرزهای شرقی کشور ما متاسفانه هنوز هم مستعد رشد و تکثیر جریانات تکفیری و سلفی است اما دست کم در درون جامعه اهل سنت ایران به دلیل محدودیت های مختلف سیاسی و امنیتی امکان رشد و پرورش افراد مستعد و مستقلی مثل مولوی عبدالحمید چندان مهیا نخواهد بود.

پادزهر اصلی نفوذ سم تکفیری ها، بازتولید اندیشه ایران دوستی و اسلام باوری است. اگر روزی قرار بود فهرستی از قهرمانان مبارزه با القاعده و طالبان و داعش و جندالله نوشته شود، مولوی عبدالحمید اسماعیل زهی را هم از قلم نیندازید! غیر از این باشد، پایان این نبرد معلوم نخواهد بود!