«تی تال- tital» کنید تا « تیت و پر نشوید»!

دوم اسفند روز زبان مادری بود، البته اصل نامگذاری این روز به واکنش مردم قرن بیستم به گسترش بیش از حد و حصر زبان انگلیسی به سرزمین های آفریقایی و آسیایی بر می گردد که انگلیسی در واقع زبان اداری بسیاری از کشورهای تحت سلطه، شده بود. به همین دلیل، برخی روشنفکران این کشورها احساس کردند که زبان ملی آنها در معرض خطر و نابودی است. به همین دلیل، پیشنهادی به سازمان ملل ارائه شد تا یک روز هم به نام «روز پاسداشت زبان مادری»، نامگذاری شود. با این حال، ما زبان مادری را در اینجا مترادف با زبان محلی می گیریم تا این بهانه یادی هم از زادگاهها و خاستگاههای خود کرده باشیم.

توجه به زبان مادری البته  به هیچ وجه به معنی قرار دادن زبان ها و  گویش های محلی در مقابل زبان رسمی و ملی نیست؛ هر چند زبان های محلی اصلی ترین منبع و منشا تغذیه و تکامل زبان ملی به حساب می آید و نباید از ارزش و اهمیت آن غفلت کرد.از اینرو، به رغم اینکه گویش ها و لهجه ها باعث تقویت هویت و گسترش دلبستگی های قومی و محلی ما می شود اما آنچه همه ما را به هم پیوند می دهد و به لحاظ تاریخ عامل احیا و بقای ملت ایران بوده است، «زبان فارسی» است.

در منطقه باخرز و جام و تایباد، چون بافت و ساخت قومیتی ندارد و همه به زبان فارسی تکلم می کنند، خوشبختانه خیلی از آن دسته چالش ها و دردسرهایی که  قوم گرایان و فارسی ستیزان در دیگر مناطق کشور به راه انداخته اند، خبری نیست.  اما لغات، اصطلاحات، گویش ها و لهجه های متنوع و زیبایی داریم که باید حفظ شود و دست کم در گفتگوهای روزانه ما مشهود باشد. برخی لغات و اصطلاحات هم قابلیت آنرا را دارد که گستره ملی پبدا کند.

بر خلاف جامعه ایران که گاه لهجه ها مورد تمسخر قرار می گیرد و خیلی ها تلاش می کنند فارسی اصطلاحا «تهرانی» و بدون لهجه صحبت کنند در اغلب کشورهای انگلیسی زبان، از لهجه به عنوان یکی از ظرفیت های فرهنگی یاد می کنند و مثلا حرف زدن به زبان انگلیسی با لهجه هندی و آمریکایی و چینی و فارسی را از دستاورهای فرهنگی خودشان به حساب می آورند.

🌿 یکی از اصطلاحات اصیل اما دارای معنی منفی در زبان فارسی که البته در بسیاری از مناطق کشور اکنون مصطلح و رایج نیست، اصطلاح «تی تال- TITAL) است که در اغلب فرهنگنامه ها به معنی مکر و نیرنگ و فریب معنا شده است. اما جالب است که این اصطلاح فقط در برخی مناطق شرق خراسان  ( مثل فریمان، باخرز، تربت جام، خواف، صالح آباد و تایباد)هنوز استفاده می شود و معنا و مفهومی کاملا مثبت دارد و مراد از آن «دلجویی» کردن  است. وقتی می گویند فلانی را تیتال کن، یعنی اینکه در عین قدرت و حقانیت، سعی کن قدری از ناراحتی او کم کنی. تهرانی ها می گویند « از دلش درآور»! معنی مقابل تیتال کردن در گویش خراسانی « تیت و پر» کردن یعنی مجروح و نابود کردن است. 

🌿 تی تال کردن  البته به معنی طلب عفو و بخشش و یا عذرخواهی کردن نیست. معمولا هم از بزرگترها انتظار است که بعد از یک بدخلقی و مجادله، به سراغ کوچکترها ( عموما بچه ها) بروند و طرفی که عصبانی و ناراحت شده است را تی تال کنند تا از حجم عصبانیت و غم و غصه او کم شود. تی تال کردن تلاش برای کم کردن از رنج و اندوه دیگران است

🌿  شاید بشود تی تال کردن را نوعی گذشت از از اشتباه کسی دانست که می دانیم کار آن فرد واقعا اشتباه بوده است. به عبارتی، اگر یک فردی بی دلیل نسبت به کسی پرخاش کند و وقتی عصبانیتش فروکش کرد به طرف فرد طرف منازعه برود و از او عذرخواهی کند، کار خوبی کرده است اما به معنی تی تال کردن نیست. حالا اگر کسی بی دلیل به کسی تعرض و بی احترامی کند و بر اشتباه خود پای فشارد، تمایل به « تیت و پر» کردن است.

🌿 در باره ریشه و خاستگاه واژه تیتال، اطلاع دقیقی در دست نیست. اگر این واژه از شرق به غرب رفته باشد که احتمالا باید دارای همان معنی مثبت باشد که در مناطق غربی کشور به هر دلیلی دستکاری شده و کاربرد منفی یافته است. اما در هر صورت، این واژه از نگاه مردم شرق خراسان، یک واژه با شکوهی است که از یک بزرگ منشی شخصیتی و فرهنگی ناشی می شود. انسان های خود خواه، خود محور، کینه ورز و انتقام جو نمی توانند« تی تال گران» خوبی باشند.

🌿 جای تی تال ( البته به معنی خراسانی آن )در کل فرهنگ سرزمینی ما خالی است و ریشه بسیاری از مشکلات و جنگ و جدال ها به همین تیتال نکردن ها و « تیت و پر» کردن  ها بر می گردد. 

🌿به گمان من، نیاز امروز  جامعه ما  چه در روابط شخصی و چه در حوزه حکمرانی یعنی رابطه فرد و حکومت، همین تی تال کردن و تی تال شدن است. همه ما در مواقع مختلفی از زندگی که دچار  ظلم و عصبانیت و عصیانی شدیم، دوست داشتیم کسی پا پیش بگذارد و به قول تهرانی ها « از دل ما درآورد» و به قول مردم مردم شرق خراسان « ما را تی تال کند» ولی افسوس که کسی نیامد و کوتاه هم  نیامد و ما را در اوج عصبانیت و اندوه به کمینگاه انتقام راند. خیلی از  عصبانبت ها مصائب اکنون  کشور شاید با یک تیتال کردن کوچک خاصه از طرف حوزه قدرت،  حل و فصل می شد و یا لااقل کاهش می یافت ولی افسوس که نشد و به نظر می رسد که هنوز  گفتمان تیت و پر کردن بر تیتال کردن مسلط است و خدا داند که چه در پیش است! 

☀️ نتیجه گیری سیاسی و اجتماعی : تی تال کنید همدیگر  را؛ پیش از آنکه « تیت و پر» شوید!

---