زندگی پر رنج و سودمند استاد «بسمل» باخرزی

برگرفته از مقاله خانم مرضیه اسدی:

در متن دیوان، بسمل خود را پیر حنفی مذهب و پیرو طریقـت نقشـبندیه مـیدانـد. تصوف نقشبندی، سنتی معتدل و میانه رو است و پیـروی از سـنت، حفـظ آداب شـریعت و دوری از بدعت اساس این طریقت است. در آن نه خلوت است، نه عزلـت، نـه ذکـر جهرونـه سماع. آنچه در تعالیم نقشبندی بیش از همه تکـرار شـده اسـت یکـی پیـروی از سـنت و حفـظ شریعت و دیگری توجه به حق است ونفی خواطر. صوفی نقشبندیه باید به ظاهربا خلق باشـد و در باطن با حق. بـا مـردم درآمیـزد و از بیکـارگی و یـاوگی بپرهیزد.

در دوران جوانی بسمل با زندگی سخت و مشـقت بـار و آکنـده از تنگناهـای مـالی روبـرو میشود. به یک نمونه از این مشکلات که گویی سراسـر زنـدگی بسـمل بـا ایـن قبیـل اتفاقـات عجین شده است و روح او را آزرده خاطرمیکند، اشاره میشود:

 در سـال 1340 ودر سـن 27 سالگی که صاحب دو فرزند بودند جهت کار در ترکمن صحرا و در دهه پشمک بـه کـار پنبـه چینی مشغول میشود و از قضای روزگار دسترنج چند ماهه بسمل نصیب مشتی آفت میشود و او بدون درآمد راهی مشهد و کارگری میشـود. حقـوق کـارگردر آن سـال هـا( 1340) روزی پنج تومن و اجاره هر شب ماندن هشت قران بود. در مشهد به میهمانخانه حرم پناه مـیبـرد ولـی کارت شناسایی همراه او نیست و محبور میشـود کـه چنـدین شـب و روز در صـحن و سـرای حرم بسربرد.

 پس از مدتی کارگری به ناچار به شهرستان باز میگـردد ودر دشـت کـرات کـه امروزه از توابع شهرستان تایباد است مشغول به کشت گندم، جو، خربزه و زیره میشود. از ایـن ایام به بعد تن به کار ارباب- رعیتی میدهد و حقارتهاو تبعیضهای چنـدین سـاله را متحمـل میشود.ازمتن کتاب برمی آید که اوضاع ارباب- رعیتی درآن سالها اسفناک بـوده وبسـمل بـه خوبی این را به تصویرمیکشد. وی ازفضای تملق و چاپلوسی برخی افـراد کـه درنهـاددهقانـان تأثیر سؤء میگذاشت وموجب بیکاری رعیت میشد در سراسردیوانش شکوه میکند.

جریان شوم چاپلوسی موجب مـیشـود کـه پـس از چنـدین سـال دهقـانی و وعـده دهقـان کردن، بسمل را از کار بیرون کنند و رفت و آمدهای مکرر هم فایدهای نداشته باشد. بسمل که برای کار دهقانی به روستای نصرت آباد در نزدیکی کرات سکونت گزیده بود پس از دهقـانی نیزدر همان محل می ماند و خانه ای می سازد.

: آمــدیم در خانــهای کــو چنــدی پــیش

 سـاخته بـودیم سـر پنـاهی بهـر خـویش

 بـردههـی کـان نصـرت آبـاد اسـت نـام

 مردمـــی مســـکین ولـــی بـــا احتـــرام

اگرچه این شاعر عارف متصف بـه گمنـامی است و مریدانش خود در طلب وصل او، راهی کلبهی درویـش اش مـیشـوند لـیکن اندیشـه و فکرش، جزء میراث فرهنگی منطقه محسوب میشود و لازم است این قیبـل سـرمایه هـای ادبـی حفظ و در نگهداری آنها کوشش هایی به عمل آید.

متن کامل این مقاله را که در  مجموعه مقالات «همایش زبان و ادب عامه» چاپ شده است را می توانید در فایل زیر بخوانید