شهرام جزایری؛ بستنی فروشی که همه را خرید!

انجام فساد میلیاردی توسط یک جوان 29 ساله از طریق فریفتن مقامات سیاسی و اقتصادی کشور، شوک دیگری به جامعه ایران در آغاز دهه 1380 بود. شهرام جزایری مدتی مشاور کمیسیون  اقتصادی مجلس ششم بود. این مسئله و نیز کشیده شدن پای چندتن از نمایندگان مجلس به این پرونده، جنجال پیرامون آنرا دو چندان کرد. صدا و سیما بخش هایی از سخنان جزایری در  دادگاه را که مستقیما علیه مقامات سیاسی طرح اتهام می کرد، مستقیما پخش کرد.

شهرام جزایری عرب متولد 1351 و اصالتا اهوازی بود که طی دهه 60 در تنکابن زندگی می کرد. جزایری از طبقات پایین جامعه بود که همزمان با تحصیلات متوسطه به دستفروشی و بستنی فروشی می پرداخت. او به اتکای هوش و پشتکار خودش در سال 1370 در رشته دندانپزشکی دانشگاه کرمان پذیرفته شد و به کرمان رفت.

دور دوم فعالیت های تجاری جزایری در دوره دانشجویی و با بسته بندی و فروش خرما و مرکبات آغاز شد. او این فعالیت را به تدریج گسترش داد و آنطور که خودش مدعی شده در همین دوره با بیش از 50 شرکت و بنگاه همکاری داشته است. روابط جدید، جزایری را به کار بارزگانی در حوزه صنایع فنی تری مثل آلومنیم و برق کشاند و باحمایت برقی شرکت ها، اقدام به راه اندازی نمایشگاههای تخصصی در خارج از کشور بویژه کشور آفریقا کرد.

و بالاخره دور سوم و تکمیلی فعالیت های اقتصادی جزایری در تهران شکل گرفت. موفقیت های تجاری، او را به محافل و تشکل های سیاسی پیوند زد. در ابتدا به صورت خصوصی به تعدادی از نمایندگان مجلس مشورت می داد و سپس به عنوان مشاور وارد کمیسیون اقتصادی مجلس شد و به این ترتیب عنصر سیاست و نفوذ را برای بسط فعالیت های خود در خدمت گرفت.

جزایری در ۲۲ آبان سال ۱۳۸۰ به اتهام فساد مالی و رشوه دستگیر شد. بررسی برای کشف فساد جزایری هم از زمانی آغاز شد که او چک 150 میلیون تومانی را به دفتر رهبری ارسال کرده بود و از آنجا که مسئولین دفتر مبالغ کلان و مشکوک را گزارش و پیگیری کنند، متوجه شدند که این فرد تخلفاتی را مرتکب شده است.

اتهاماتی که برای او علام شد، عبارت بودند از: ۱- تحصیل مال از طریق نامشروع ۲- پرداخت رشوه به دفعات و به افراد مختلف ۳- تحصیل معافیت از خدمت نظام وظیفه عمومی به صورت متقلبانه ۴- اعمال نفوذ برخلاف حق و مقررات قانونی ۵- تصرف غیرمجاز در اموال و وجوه توقیف شده. او در جریان رسیدگی به پرونده یک بار موفق با فرار از زندان شد که این جرم نیز به مجازات او افزود. در اتهامات او همچنین تاکید شده بود که حدود  3میلیارد و 800 میلیون تومان به افراد مختلف رشوه پرداخت کرده است.

دادگاه جزایری که چند فرد دوم خردادی (اصلاح طلب بعدی) نیز در آن دخیل بودند، با سروصدای زیاد آغاز شد.. محاکمه او به طول انجامید و آنطور که دست اندرکاران پرونده اعلام کرده اند 54 قاضی در 1200 جلسه به بررسی و رسیدگی آن مبادرت کرده و حجم این پرونده به چند هزار صفحه رسیده است.

جنس اتهامات اصلی شهرام جزایری هم به نوعی بود که صرفا در چهارچوب یک اقتصاد رانتی قابل اجرا بود. او بواسطه ارتباطات خودش از بانک ها بویژه بانک ملت تسهیلات می گرفت اما در مسیر دیگری صرف می کرد. مثلا برای صادرات فرش از بانک تسهیلات می گرفت اما خودش چنین کاری نمی کرد بلکه افرادی که فاقد کارت بازرگانی و خواستار صدور فرش بودند به او مراجعه می کردند و او فرش ها را می گرفت و در آنسوی مرزها تحویل می داد اما همان مستندات را به بانک ها ارائه می کرد و در قبال آن تسهیلات صادرات می گرفت.

جزایری در نهایت در دیوان عالی کشور از اتهام فساد اقتصادی تبرئه شد. به این ترتیب که اعلام شد بدهی بانکی ندارد و اصل و سود تسهیلات دریافتی را به سیستم بانکی بازگردانده است.  اما در مجموع او در اتهامات اقتصادی به 6 سال حبس و در اتهامات معمولی ناشی از عبور از آب و کارت سربازی جمعاً به ۶ سال حبس وجریمه نقدی 122 میلیون و 840 هزار و 200 دلاری محکوم کرد.

شهرام جزایری در مهر 1393 از زندان و فعالیت های اقتصادی خود را از سرگرفت. او بعد از آزادی از زندان اعلام کرد که فعالیت های بازرگانی اش را در خارج از ایران پی خواهد گرفت. جزایری در 6 مرداد 97 به جرم تلاش برای خروج غیرقانونی از مرز بازرگان مجددا دستگیر و زندانی شد.

دستان شهرام جزایری داستان غم انگیز اسیر در وسوسه های اقتصاد رانتی است که دوست دارند یک شبه به همه چیز برسند. او در طول دوره کوتاه فعالیتش بیش از 50 شرکت راه اندازی کرد. ایجاد شرکت های متعدد و ایجاد شبه قدرتمندی و مانورهای متقلبانه از دیگر ویژگی های اقتصاد رانتی است.

جزایری در یکی از آخرین پست های اینستاگرامی اش به نقل از نسلون ماندلا نوشت: «کسی که تاکنون شکست راتجربه نکرده باشد فرد پر ریسکی است زیرا باید هر لحظه منتظر شکست خوردنش بوده باشیم».این واقعیت درستی است اما شرح حال جزایری نیست. در باره او باید گفت هرکس ماهیت اقتصاد رانتی را نشناسد باید منتظر قربانی شدنش بود. آنگونه که او قربانی شد.