غروب استاد در نخستین روز خرداد: بیژن خرم درگذشت

دهه‌ها پیش، در همایشی بین‌المللی، وقتی پیتر دراکر، نظریه‌پرداز برجسته مدیریت، پشت میکروفون ایستاد تا سخنرانی خود را ایراد کند، در میان تعجب حضار گفت: «قبل از اینکه سخن خود را آغاز کنم، می‌خواهم بپرسم آقای بیژن خرم که نامش در فهرست مهمانان همایش است، کیست؟» در پایان جلسه، بیژن خرم نزد دراکر می‌رود و خود را معرفی می‌کند. دراکر می‌گوید «من تعجب می‌کنم که سازمان مدیریت صنعتی ایران چه بی‌مهری با من دارد؛ شما هرکس را که در مدیریت کاره‌ای است، به ایران دعوت کرده‌اید جز من.»

سازمان مدیریت صنعتی که آوازه‌اش به چنان مرتبه‌ای رسیده بود که اساتید بین‌المللی آرزوی همکاری با آن را داشته باشند، مرهون کوشش‌های رضا نیازمند و جمشید قراجه‌داغی و همکارانش ــ ازجمله بیژن خرم. اینک، با طلوع آفتاب نخستین روز خردادماه ۱۴۰۵، آفتاب عمر استاد بیژن خرم غروب کرد و ما در سوگ یکی دیگر از آن بنیان‌گذاران و کوشندگان ارجمند نشسته‌ایم؛ در سوگ مردی که سالیان دراز در راه بالندگی دانش مدیریت و تفکر سیستمی در ایران کوشید.

دکتر بیژن خرم تحصیلات خود را در دانشگاه تهران در رشته علوم اجتماعی آغاز کرد و سپس تحصیلات تکمیلی و دوره‌های آموزشی خود را در دانشگاه‌های بزرگ جهان همچون هاروارد، آکسفورد و رنسلر ادامه داد. او هم‌چون بسیاری از هم‌نسلانش، موقعیت اشتغال در نهادهای عملی و اقتصادی نام‌آشنای جهان را وانهاد و به ایران بازگشت تا اندوخته‌هایش را در خدمت کشورش عرضه کند.

بیژن خرم، به‌عنوان همکار نزدیک جمشید قراجه‌داغی، معمار سازمان مدیریت صنعتی، از بنیان‌گذاران و توسعه‌دهندگان این سازمان بود و پیش و پس از انقلاب در مناصبی چون معاونت مدیرعامل و آموزگار دوره‌های مختلف آموزشی، خدمت کرد. کارنامه علمی و اجرایی او در عرصه جهانی نیز درخشان بود: همکاری با پروفسور راسل ایکاف، بنیان‌گذار تفکر سیستمی؛ مشاوره به برخی از سازمان‌های صنعتی بزرگ در ایالات متحده؛ فعالیت در سازمان بین‌المللی یونیدو؛ همکاری با پروفسور دیوید مک‌کلند در دانشگاه هاروارد؛ و پژوهش درباره دموکراسی صنعتی در آکسفورد. او همچنین نمایندگی ایران در طراحی برنامه‌های توسعه صنعتی آسیا را در سازمان بهره‌وری آسیایی ژاپن بر عهده داشت. دیگر میراث ماندگار او، ترویج «نظریه و تفکر سیستمی» در رشته مدیریت در ایران بود که با کوشش خستگی‌ناپذیر او در آموزش و تدریس مسیر شد.

پیوند بیژن خرم با سازمان مدیریت صنعتی تا واپسین روزهای عمر پربرکتش پابرجا ماند و هرگز از بنای ارجمندی که خود در بنیان‌نهادن آن سهمی داشت، فاصله نگرفت.

درگذشت این استاد فرزانه را به جامعه علمی کشور، کارکنان و پیشکسوتان سازمان مدیریت صنعتی، خانواده محترم او، و همه شاگردان و همکارانش تسلیت عرض می‌کنیم. یادش گرامی و روانش شاد باد.