« نفت» غنیمت جنگی نیست، ثروت ملی است!          

5 خرداد، سالروز اکتشاف نفت در ایران است. در باره نفت و عواقب اقتصاد نفتی، خیلی تحلیل ها شده که مجال و نیازی به یادآوری نیست

خیلی ها به توسعه اقتصادی و صنعتی دوره شاه در دهه 40 خرده گرفتند که توسعه ای وابسته به فرآورده ها و در آمدهای نفتی بود و مردود است.

 خیلی ها هم همان زمان که اقتصاد ایران را اقتصاد نفتی و توسعه ایران را هم توسعه حقیر و کمپرادور می دانستند، توامان در تلاش بودند تا امتیازی از همین ماده بد بو به دایی یوسف(ژوزف استالین) برسد. مثل همین هایی که الان حواسشان به منافع و امتیاز « عموپوتین» است!

در همین سالهای بعد از انقلاب هم، خیلی ها در مقام سخن و موضع اندرز گفتند و وانمود کردند که همه گرفتاری های سیاسی و اقتصادی ایران از وجود نفت است و اگر نفت نبود، لابد ما کشور توسعه یافته و خوشبختی بودیم، حداقل مثل ژاپن !  

اما در همین چند سالی که به خاطر کرونا و تحریم ها، صادرات نفت کشور به حداقل رسید، دیدیم که نفس های اقتصاد کشور به شماره افتاد! دیدیم که غایت همه شعارها و بلند پروازی ها در مذاکرات و توافقات بین المللی، به مجوز فروش نفت فروکش کرد و در غیاب نفت، حتی برای پرداخت حقوق و عیدی بازنشستگان کشور نیز ، منبعی وجود نداشت!

ما این مشکل را درک می کنیم! شوخی بردار نیست، مملکت با این بوروکراسی عریض و طویل و میلیون ها کارمند حقوق بگیر و  صدها نهاد و موسسه بودجه بگیر و و دهها طرح حیف و میل کنِ ارشاد و تبلیغ و صیانت و غیره نیاز به پول دارد و بخش اعظم این پول هم باید از محل فروش نفت تامین شود

 بپذیریم که ما اقتصاد نفتی هستیم! بله! می شد درآمدهای نفتی را صرف سرمایه گذاری های بلند مدت و اساسی کرد و بعد از مدتی در چاههای نفت را بست، پاهها را روی هم انداخت و مستقل از پترودلارها، کشور را اداره کرد؛  ولی ما که این کار را نکردیم. چرا با خودمان صادق نیستیم؟!

هیچ کس، حکومت و دولت ایران را از بابت فروش نفت سرزنش نمی کند. هر حکومت و دولت دیگری هم که بیاید، حالا حالا، جز نفت فروشی کار دیگری نخواهد کرد. در قبل از پیدایش نفت هم، حکومت های ایرانی رانت بنیان بودند و با در اختیار گرفتن رانت آب و زمین و استقرار سیستم  تیول داری و باج گیری، سلطه آمرانه ای را بر جامعه تحمیل کردند که به استبداد شرقی و شیوه تولید آسیایی معروف شد. حتی در عهد باستان هم حکومت های ایرانی « میرآب» بودند و آب فروشی و زورگویی می کردند

نفت بفروشید! حرفی نیست اما بدانید که نفت سلاح سیاسی نیست که بشود با پول آن کوشش و خروش و جنبش بر پاکرد و طبقات اجتماعی را وابسته و بی هویت کرد و نیروهای  سیاسی را از مدار خارج کرد و یا با افزایش یکباره قیمت آن، بشود حال اقتصاد جهانی را گرفت، اقتصاد جهانی هم می تواند حال ما را بگیرد! البته به وقتش. به هوش باشید که  برای همیشه نمی شود که به غرب نفت فروخت و از شرق سلاح و کالا خرید!

 نفت ما، فقط در یک اقتصاد با ثبات و با قیمت های واقعی می تواند به عنوان یک منبع مطمئن به درد زخم های ما بخورد و گرنه انفجار قیمت نفت ( تا آنجا که تجربه ثابت کرده) پیامدی جر انفجارهای اجتماعی و سیاسی نداشته است. با یاد داشته باشید که از نفت 100 دلاری دوران احمدی نژاد فقط اختلاس های چند هزار میلیاردی به جای ماند

ضمنا، نفت غنیمت جنگی هم نیست. ثروت ملی است. برای ملی شدن آن خیلی هزینه پرداخت شده است که کوچکترین آن وقوع کودتا و سالها خانه نشینی محمد مصدق و بر پایی صدها جوخه اعدام است.

ایضا، نفت هدیه ای و تحفه ای برای آقازاده های نفت فروش و به قول خودشان «تحریم شکن» هم نیست. شک نکنید که آنها برای تداوم این درآمدها و استمرار سبک زندگی اشرافی و پرهزینه خود، دست به هر کاری خواهند زد، ماجرا جویی ها و  بحران آفرینی هایی خواهند کرد که نه تنها با منافع ملت ایران بلکه حتی با منافع شما هم در تضاد  خواهد بود! این گرگهای ایرانی وال استریت، روزی که گرسنه شوند، به خود شما هجوم خواهند آورد

خلاصه، با نفت مهربان باشیم، اگر همین اصطلاحا «بلای سیاه»  نبود، روزگار ما از این هم سیاه تر بود! 

اولین چاه نفت در ایران

🔶 این تصویری از اکتشاف و نخستین  فوران  نفت در ایران دوره قاجاریه است.

🔶  ویلیام ناکس دارسی در ۱۹۰۱ میلادی و با پرداخت مبلغی به مظفرالدین شاه و دربار، امتیاز اکتشاف نفت در ایران را گرفت.

🔶 اما 2 سال جستجوی او برای نفت در قصرشیرین و  رامهرمز  به جایی نرسید. سرمایه شرکت در حال افول بود و دستور داد تا تجهیزات را جمع کنند و به انگلستان برگردند. جورج برنارد رینولدزمهندسی حفاری که از این بابت احساس سرشکستگی می کرد پیشنهاد داد تا عملیات اکتشاف فقط چند ماه در مسجد سلیمان ادامه یابد.

🔶  حفاری در مسجد سلیمان هم بی نتیجه بود و تقریبا همگی از پیدا کردن نفت در ایران ناامید شده بودند که ناگهان در ساعت چهار صبح روز پنجم خرداد ماه ۱۲۸۷ خورشیدی برابر با ۲۶ ماه مه ۱۹۰۸ میلادی، مته حفاری از ضخامت زمینی به قطر ۳۰۰ متر عبور کرد و آخرین ضربه خود را به صخره عظیمی که روی منبع نفت قرار داشت فرود آورد، در نتیجه در عمق ۱۱۸۰ پا (۳۶۰ متری) نفت با فشار زیادی تا ۵۰ پا (۱۵ متر) بالاتر از نوک دکل حفاری فوران کرد.

🔶 این آغاز داستان نفت در خاورمیانه بود که شکل و شمایل این منطقه را تغییر داد.. خیلی ها نفت را عامل شکل گیری اقتصاد رانتی و حکومت های غیر پاسخگو در ایران دانسته و از آن با عنوان« بلای سیاه» یاد کرده اند . اما  این حرف چندان عالمانه نیست و هیچ کدام از این انتقادها به ماهیت نفت مربوط نمی شود

🔶 نفت یک ثروت طبیعی است که می تواند در جهت  و خدمت توسعه صنعت، اقتصاد، رفاه عمومی و حتی رشد دموکراسی قرار بگیرد و یا برعکس، تبدیل به عاملی برای بی نیازی از طبقات و نیروهای اجتماعی و سرکوب جامعه مدنی شود. همین  دولت های عربی حاشیه خلیج فارس که  روزگاری به نادرست مایه  تمسخر ما بوده اند یا آنها را دست کم گرفته بودیم،  اکنون شیوه بهره گیری از نفت برای رفاه عمومی را به درستی فراگرفته و عنقریب وارد فاز تازه ای از توسعه صنایع نوین خواهند شد۰

  🔶 مشکل ما در حکمرانی است. نفت را بهانه و بدنام نکنیم. یقین بدارید که اگر همین اصطلاحا «بلای سیاه»  نبود، روزگار ما از این هم سیاه تر بود!  این حرف درستی است که بدون نفت ما در حوزه اقتصاد ژاپن نمی شدیم بلکه استعداد سیاسی زیادی داشتیم که در نبود نفت، به اقتصادی شبیه  اقتصاد کشور افغانستان تن بدهیم.