دولت پزشکیان، دولت اقتضائات و اضطرارات

اقتضائات در سیاستگذاری ها، به این معنی که گاه زور ساختارها و اوضاع بر ایدئولوژی و راهبرد و برنامه های دولت می چربد، دارای ادبیات و مبانی نظری شناخته شده ای هم هست. از همین منظر، «باب جسوپ Jessop » نظریه ای در باب شناخت دولت و رفتارها و کردارهای آن، ارائه کرد که تقریبا تمام نظریات پیشین را به چالش می کشید.

به اعتقاد «جسوپ» برای شناخت عملکرد دولت و مواضع آن، به جای تئوری‌های انتزاعی و اینکه برخاسته از چه پایگاه و طبقه ای است، باید به اقتضائات سیاسی و اجتماعی و اضطرارات واقعی آن مثل نیاز به حل مسئله کار و سرمایه، نیاز به حل مشکل انباشت در فرایند تولید، تامین نیازهای اساسی و دفع فشارهای پیرامونی توجه کرد. دولت چهاردهم هم فعلا در گیر چنین اقتضائات و اضطراراتی است.

امروز یکشنبه 26 اسفند 1403 آقای دکتر پزشکیان، به وزارت صنعت، معدن و تجارت آمد و در جلسه شورای معاونان شرکت کرد. وزیر صمت و مدیران حاضر، هریک به تناسب مسئولیتشان، گزارش مختصری از اهداف و ماموریت ها ارائه کردند و به ظرفیت ها و چالش های هر بخش پرداختند

گزارش های وزارت صمت(منطبق با ماموریت های ذاتی این وزارتخانه) گزارش های عمدتا توسعه ای بود. یعنی اینکه در بخش های مختلف، اکتشاف، استخراج، نوسازی صنایع، ساخت داخل، هوشمند سازی، صادرات، واردات و درآمدهای ارزی و غیره ، اکنون در کجا قرار داریم، چه کارهایی کرده ایم و قرار است در فرصت زمان تعیین شده، به کجا برسیم. مثلا سازمان زمین شناسی نقشه ذخایر معدنی ایران حتی در زمینه فلزات گرانبها مثل طلا را نمایش داد که معادن اکراین به گردش هم نمی رسد. خدا کند این موضوع به گوش ترامپ نرسد

گزارش های توسعه ای معمولا رویکردی و راهبردی است. حتی در این جلسه، بعد از خبر واگذاری عنقریب سایپا به بخش خصوصی، برای اولین بار از تدوین و نهایی سازی « استراتژی توسعه صنعتی» کشور سخن به میان آمد که مسلما مسئله ای مهم و ورای اضطرارات است. البته استراتژی نویسی در وزارت صمت، داستان مکرر و مطولی دارد که بعدا به آن خواهم پرداخت. موضوع بواسطه آغازهای بدون پایان، به جای استراتژی صنعت، تبدیل به صنعت استراتژی نویسی شده است!

آقای پزشکیان به رغم گذشت 6 ماه از ریاست جمهوری، همچنان خودش بود. وارد سالن که شد گرمش بود اما اجازه نداد که دستگاههای سردکننده هوا را روشن کنند. کاپشن معروفش را در آورد و پشت صندلی انداخت و شروع کرد به گوش کردن و یادداشت برداری. با اینکه می گفت خیلی با ادبیات و مفاهیمی صنعتی و معدنی آشنایی فنی ندارد اما گاه در وسط گزارش ها، سوالی می کرد که کسی به قول معروف مهملات تحویلش ندهد.

با همه اینها، موضوعی که ذهن رئیس جمهور را درگیر کرده بود، بیش از استراتژی توسعه و یا حتی سیاست های صنعتی و تجاری، در مرحله اول مسئله تامین انرژی و بویژه برق تابستان بود و بخش زیادی از صحبت های او را ضرورت ساخت فوری نیروگاههای خورشیدی تشکیل می داد. مرتب می پرسید که سازمان ها و شرکت های تابعه وزارت صمت قرار است چند مگاوات انرژی خورشیدی تولید کنند و مهمتر اینکه این نیروگاهها چه زمانی به بهره برداری خواهد رسید؟ انتظار داشت تا آغاز تابستان اتفاقی بیفتد.

آقای مهندس اتابک وزیر صمت، ضمن ارائه گزارشی اقدامات وزارت صمت در این خصوص، در باره تامین برق از محل ساخت نیروگاههای خورشید به مشکل تامین مالی اشاره کرد. حتی گفت که هزینه ساخت نیروگاه خورشیدی بیشتر از ساخت نیروگاه گازی است. آقای پزشکیان همچنان تاکید بر انرژی خورشیدی داشت. وزارت صمت می گوید در 11 ماهه گذشته 53/3 میلیارد دلار درآمد صادراتی داشته که فعلا 42 میلیاردبیشتر تحویلش نشده

حالا در هر صورت، غرض اشاره به اقتضائات و اضطراراتی است که فرایند سیاستگذاری صنعتی را تحت تاثیر قرار می دهد. در ادبیات توسعه زمانی بحث بر سر دو استراتژی توسعه و بقاء بود. دولت آقای پزشکیان با اینکه از طرف طبقه متوسط و نیروهای توسعه خواه کشور حمایت شده و بطور طبیعی باید مدافع استراتژی رشد باشد، اما به گمان من، استراتژی فعلی رئیس جمهور، عبور از کابوس، تابستان بی برقی است. او البته ممکن است، به هر قیمتی شده مشکل ناترازی انرژی های فسیلی را حل کند که البته کار کوچکی هم نیست.