رباط دوغارون؛ منزلی در میانه راه هرات- مشهد

جواد خدادوست (باستان شناس)

واژه “دوغارون” برگردان واژه “دوخواهرون” است که به اعتقاد اهالی، به دو خواهری اشاره دارد که این روستا و روستای دیگری در آن سوی مرز را بنیان گذاشته¬اند. استوارت و خانیکوف از جمله سیاحانی هستند که در این رباط بزرگ اقامت داشته و از آبادانی و بزرگی آن یاد کرده¬اند.

رباط دوغارون، سازه¬ای چهارگوش به اندازه 165*157 متر است که با اندکی انحراف به غرب، در جهت شمالی- جنوبی ساخته شده است. ساختمایه اصلی اثر خشت و چینه است و در گوشه و میانه بارو، دارای برجهایی برآمده از دیوار است. این برج¬های مخروطی¬شکل به¬صورت دو طبقه بنا شده و قطر آنها در حدود 5 متر است.

قدمت این اثر با توجه به جزییات آن احتمالا به دوره قاجار برمیگردد. این رباط بیش از آنکه شکل یک کاروانسرا را تداعی کند، بیشتر به قلعه¬ای بزرگ شباهت دارد و این موضوع به¬دلیل تهدید مداوم ازبکان و افاغنه در طول دوره صفوی و قاجار بوده است. در واقع این رباط دارای دو کارکرد حفاظتی و اقامتی بوده است و ابعاد بزرگ آن میتوانسته پذیرای سپاهیان نیز باشد.

این اثر سترگ، در حال حاضر نیمه ویران است و بجز بخش¬هایی از برج و باروی جنوبی اثر که 10 متر ارتفاع دارند، بقیه بنا در اثر گسترش روزافزون روستا تخریب شده و در سالهای اخیر نیز به¬دلیل استقرار ارتش، سیر نابودی آن سرعت گرفته است و امکان بازدید و عکسبرداری از همین بقایای اندک نیز وجود ندارد.