روسیه واتساپ را به‌طور کامل مسدود کرد و کاربران را به پیام‌رسان دولتی سوق می‌دهد

دولت روسیه به‌صورت رسمی واتساپ را در سراسر کشور مسدود کرده است و به این ترتیب، ارتباط روزمره ده‌ها میلیون شهروند روس با یکی از پرکاربردترین پیام‌رسان‌های جهان قطع شده است. این تصمیم پس از ماه‌ها هشدار مقامات، فشارهای قانونی و اقدامات مرحله‌ای علیه شرکت‌های فناوری خارجی اتخاذ شده و یکی از جدی‌ترین محدودیت‌ها علیه یک سرویس ارتباطی خارجی در تاریخ اخیر روسیه محسوب می‌شود.

بر اساس گزارش رسانه‌های بین‌المللی، این مسدودسازی می‌تواند تا حدود ۱۰۰ میلیون کاربر را تحت تأثیر قرار دهد. هم‌زمان، نام واتساپ از فهرست‌ها و دایرکتوری‌های رسمی اینترنتی روسیه حذف شده؛ اقدامی که عملاً این پیام‌رسان را از اکوسیستم آنلاین کشور کنار می‌گذارد و امکان دانلود یا به‌روزرسانی آن را به‌شدت محدود می‌کند.

این اقدام در شرایطی انجام شده که مقامات روسیه به‌طور فعال در حال تبلیغ یک پیام‌رسان دولتی به نام «مکس» هستند؛ اپلیکیشنی که گفته می‌شود با الهام از وی‌چت طراحی شده، اما فاقد رمزگذاری سرتاسری است. دولت روسیه مدعی است که کنترل کامل بر یک پیام‌رسان داخلی می‌تواند به کاهش کلاه‌برداری، جرائم اینترنتی و فعالیت‌های افراطی کمک کند.

تشدید فشار بر پیام‌رسان‌های خارجی

مسدودسازی واتساپ پس از آن صورت گرفت که یکی از قانون‌گذاران ارشد حوزه فناوری اطلاعات در روسیه اعلام کرده بود این پیام‌رسان به‌زودی در فهرست نرم‌افزارهای محدودشده قرار خواهد گرفت. این موضع‌گیری در ادامه دستور مستقیم ولادیمیر پوتین صادر شد که خواستار محدودسازی پلتفرم‌های ارتباطی متعلق به کشورهای تحریم‌کننده روسیه شده بود.

شرکت متا، مالک واتساپ، پیش‌تر در روسیه به‌عنوان یک سازمان افراطی معرفی شده است و سایر خدمات آن نیز با محدودیت‌های شدید روبه‌رو بوده‌اند. فیس‌بوک و اینستاگرام پیش از این از اینترنت روسیه حذف شده‌اند و تحولات اخیر نشان می‌دهد روند حذف یا تضعیف پلتفرم‌های غربی با سرعت بیشتری ادامه دارد.

در همین بازه، تلگرام نیز با محدودیت‌های ناگهانی مواجه شده و دسترسی به یوتیوب با اختلال و کاهش سرعت همراه بوده است؛ موضوعی که گمانه‌زنی‌ها درباره تشدید کنترل دولتی بر زیرساخت ارتباطی کشور را تقویت کرده است.

واکنش متا و نگرانی‌های حریم خصوصی

شرکت متا در واکنش به این تصمیم، در بیانیه‌ای هشدار داده است:

«دولت روسیه امروز تلاش کرده است با مسدودسازی کامل واتساپ، کاربران را به سمت یک اپلیکیشن نظارتی دولتی سوق دهد. منزوی کردن بیش از ۱۰۰ میلیون نفر از ارتباط خصوصی و امن، یک عقب‌گرد جدی است و امنیت مردم را تضعیف می‌کند.»

منتقدان می‌گویند هدف اصلی این سیاست‌ها نه افزایش امنیت، بلکه گسترش نظارت و کنترل اطلاعات است. نبود رمزگذاری سرتاسری در پیام‌رسان مکس، نگرانی‌های جدی درباره حریم خصوصی، شنود ارتباطات و جمع‌آوری داده‌های کاربران ایجاد کرده است.

پیامدهای اجتماعی و امنیتی

واتساپ برای میلیون‌ها شهروند و کسب‌وکار روسی ابزاری حیاتی برای ارتباط روزمره، فعالیت‌های تجاری و اطلاع‌رسانی بوده است. قطع ناگهانی این سرویس می‌تواند به اختلال در فعالیت شرکت‌های کوچک، خدمات محلی و ارتباطات شخصی منجر شود.

حتی برخی مقامات محلی نیز نسبت به محدودسازی پیام‌رسان‌ها هشدار داده‌اند. یکی از فرمانداران مناطق مرزی اعلام کرده است:

«نگرانم که محدود کردن پیام‌رسان‌های پرکاربرد، جریان اطلاعات حیاتی را در شرایط بحرانی مختل کند.»

گامی دیگر به‌سوی حاکمیت دیجیتال

مسدودسازی واتساپ بخشی از تلاش گسترده روسیه برای کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی و تقویت حاکمیت دیجیتال است؛ مسیری که می‌تواند نحوه ارتباط، دسترسی به اخبار و فعالیت آنلاین شهروندان را به‌طور اساسی تغییر دهد.

برای شرکت‌های فناوری بین‌المللی، این اقدام هشداری جدی درباره ریسک فعالیت در بازارهایی است که کنترل سیاسی و امنیتی بر فضای دیجیتال در آن‌ها در حال تشدید است.