فرش کرمان در مسیر بازگشت به بازارهای جهانی

استان کرمان از دیرباز به عنوان یکی از قطب‌های اصیل فرش دستباف ایران و جهان شناخته شده است. طرح‌ها و نقوش ماندگار کرمانی، از جمله طرح اشکال تاریخی با نقش‌های لچک و ترنج و ریزبافت‌های منحصربه‌فرد (ویلو، سه‌رونه و ماهی‌رنگ)، قرن‌هاست که در بازارهای جهانی طرفداران پرشماری داشته است. با این حال، سهم امروز کرمان از این بازار جهانی، با جایگاه تاریخی‌اش فاصله‌ای معنادار دارد؛ فاصله‌ای که حضور در رویدادهایی چون نمایشگاه بین‌المللی فرش تهران، می‌تواند نخستین گام برای پُر کردن آن باشد.

نمایشگاه بین‌المللی فرش دستباف تهران که تاکنون در ۳۳ دوره برگزار شده، یکی از قدیمی‌ترین و مستمرترین رویدادهای تخصصی صنایع دستی کشور است.

این نمایشگاه که با هدف حمایت از تولیدکنندگان، تسهیل فرآیند بازرگانی و معرفی میراث فرهنگی ایران به بازارهای جهانی شکل گرفت، طی دهه‌ها به کانون اصلی تجمع هنرمندان، بازرگانان و خریداران داخلی و بین‌المللی تبدیل شده است. دوره امسال با حضور بیش از ۳۱۰ غرفه‌دار در پنج سالن بزرگ، بزرگ‌ترین تلاقی هنر، سنت و تجارت در صنعت فرش ایران است؛ فضایی که در آن، طرح‌های اصیل تبریز، اصفهان و کاشان در کنار حضور استان کرمان به عنوان یکی از قطب‌های اصلی تولید فرش، تصویری کامل از ظرفیت‌های این صنعت را ترسیم می‌کنند.

اهمیت راهبردی چنین رویدادهایی برای فرش کرمان

نکته‌ای که در نگاه به این نمایشگاه نباید از آن گذشت، کارکرد دوگانه رویدادهایی از این دست است؛ از یک‌سو امکان عرضه مستقیم محصول و حذف واسطه‌ها را فراهم می‌کنند و از سوی دیگر، بستری برای سنجش جایگاه واقعی یک برند منطقه‌ای در برابر رقبا هستند.

برای کرمان که سال‌هاست با افت سهم بازار مواجه است، این مقایسه‌پذیری، به اندازه فروش غرفه اهمیت دارد؛ چراکه نشان می‌دهد در کدام حلقه از زنجیره طرح، رنگرزی، بافت، بازاریابی یا صادرات عقب‌ماندگی وجود دارد.

همچنین چنین نمایشگاه‌هایی تنها بازار کار نیستند؛ کارگاه‌های آموزشی و همایش‌های تخصصی حاشیه آن‌ها، فرصتی برای انتقال دانش روز از جمله در حوزه طراحی و بازاریابی است؛ حوزه‌هایی که ضعف در آن‌ها، یکی از دلایل اصلی عقب‌ماندگی برندهای فرش منطقه‌ای نسبت به رقبا بوده است.

غرفه اختصاصی استان کرمان؛ پنجره‌ای به سوی هنر

بخش اختصاصی کرمان در سالن ۳۸ و غرفه شماره ۵۰، با مساحتی بالغ بر ۱۲۳ مترمربع، با همکاری اعضای فعال این حوزه از ۱۷ تا ۲۱ شهریورماه میزبان علاقه‌مندان بود این غرفه توانست بستری برای نمایش مستقیم محصولات باکیفیت و برقراری ارتباط میان تولیدکنندگان کرمانی و بازار هدف ایجاد کند؛ ارتباطی که در شرایط فعلی بازار فرش، کمتر فرصتی برای شکل‌گیری میابد.

عزم جدی مسئولان برای احیای جایگاه فرش کرمان

در همان روزهای نخست نمایشگاه و در جریان بازدید از غرفه استان کرمان، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری کرمان با تاکید بر اهمیت این صنعت در توسعه اقتصادی منطقه، از تلاش‌های برنامه‌ریزی شده برای بازگشت این هنر به اوج شکوه خود سخن گفت.

غلامرضا سالاری در این بازدید اظهار کرد: با دستور استاندار کرمان، تلاش می‌کنیم ظرفیت‌های حوزه فرش دستباف استان را ارتقا دهیم و زمینه احیای این صنعت را فراهم کنیم.

وی با ابراز امیدواری به آینده این صنعت افزود: امیدواریم بتوانیم ظرفیت‌های فرش کرمان را بیش از پیش بالفعل کنیم و از این ظرفیت‌ها در راستای توسعه استان بهره بگیریم.

استراتژی بازگشت به جایگاه جهانی؛ از تقویت بازار تا تکمیل زنجیره تولید

سالاری در حاشیه این نمایشگاه بر این باور است که احیای صنعت فرش کرمان تنها با اصلاح ساختارهای زنجیره تولید و تقویت بازار خرید و فروش میسر خواهد بود.

سالاری با تحلیل شرایط موجود گفت: اقلیم کرمان ظرفیت مناسبی برای اجرای کامل زنجیره فرش دارد و برای احیای این صنعت باید همه حلقه‌های زنجیره از تولید تا بازار را تکمیل کرد.

وی در ادامه به راهکارهای عملیاتی برای رونق بازار اشاره کرد و گفت: برندسازی، شناسنامه‌دار کردن فرش، توسعه بافت سفارشی و ارائه تسهیلات به خریداران از جمله اقداماتی است که می‌تواند به رونق بازار و احیای فرش کرمان کمک کند.

وی همچنین بر لزوم حمایت مستقیم از نیروی انسانی این صنعت تاکید کرد و افزود: ابتدا باید بازار خرید فرش کرمان را تقویت و ساماندهی کنیم و سپس با تکیه بر تقاضای ایجاد شده، به سمت توسعه تولید و تکمیل زنجیره فرش حرکت کنیم. همچنین حمایت از فرش‌بافان از طریق بیمه، تامین مواد اولیه مرغوب و توسعه رشته‌های تخصصی فرش نیز باید در برنامه احیای این صنعت مورد توجه قرار گیرد.

نمایشگاه، نقطه شروع است نه نقطه پایان

حضور کرمان در سی‌وسومین نمایشگاه بین‌المللی فرش تهران را باید نه یک اتفاق مقطعی، بلکه بخشی از روندی دانست که صنعت فرش این استان برای بازگشت به عرصه جهانی در پیش گرفته است. تجربه دهه‌های گذشته نشان داده که مشکل فرش کرمان، فقدان توانمندی در بافت و طرح نبوده است؛ بلکه حلقه‌های میانی زنجیره از بازاریابی و برندسازی تا حمایت از بافنده است که دچار ضعف و گسست شده و همین گسست است که جایگاه تاریخی این هنر یا بهتر بگویم صنعت را در بازارهای جهانی کمرنگ کرده است.

سخنان مسئولان استانی در این نمایشگاه، تصویری از درک این واقعیت ارائه می‌دهد اینکه اولویت با تقویت بازار، شناسنامه‌دار کردن محصول و حمایت از نیروی انسانی است، نه صرفاً توسعه کمی تولیدف این ترتیب اولویت‌ها، از منظر تحلیلی، رویکردی درست است؛ چراکه بدون تقاضای پایدار، هر سرمایه‌گذاری در بافت به انباشت محصول و در نهایت دلسردی بافندگان می‌انجامد.

با این حال، آنچه سرنوشت فرش کرمان را رقم خواهد زد، نه خود این نمایشگاه، بلکه پیگیری مستمر راهکارهای مطرح‌شده پس از بسته شدن درهای آن است. اگر غرفه کرمان در تهران تنها یک حضور چند روزه بماند، فرصتی از دست رفته است؛ اما اگر به مبدأ یک برنامه جامع احیا با محوریت زنجیره کامل تولید، برند جهانی و رفاه فرش‌بافان تبدیل شود، می‌تواند نقطه عطفی در تاریخ معاصر فرش کرمان باشد. میراثی که قرن‌ها این دیار را در نقشه فرش جهان ماندگار کرده، ارزش بیشتری از یک حضور نمایشی در غرفه‌ای ۱۲۳ متری دارد.