خاندان « شیخ احمدی» در پهنه تاریخی باخرز

💠 شیخ احمدی ها، یکی از کهن خاندان ساکن در باخرز به حساب می آیند که تاثیر حضور فرهنگی و اجتماعی آنها در این منطقه و نیز تاثیری که آنها از فرهنگ و اقلیم باخرز پذیرفته اند، نیازمند تحقیقات و پژوهش های دقیق تر است.

💠 شیخ احمدی ها یا خواجه ها و یا به قول عامه مردم منطقه، « خوجه ها» ( یعنی بزرگان و اشراف زادگان)، همانطور که از نام آنها پیداست از اعقاب و نوادگان شیخ احمد جام (ژنده پیل)  به حساب می آیند. 

💠 نسب خود شیخ احمد نامقی نیز، آنطور که پژوهشگران  و جام شناسان عنوان کرده اند، به جریربن عبدالله بجلی می رسد که از یمن به دیدار پیامبر رفت، اسلام آورد و صحابه پیامبر و بعدها از یاران امام علی شد

 💠 این خانواده یمنی در زمان استقرار خلفای عباسی در ایران، به خراسان آمدند و در شهر کاشمر اقامت ورزیدند و سپس در قرون بعدی، به تربت جام  آمدند. شیخ احمد در دوره حکومت سلجوقیان، زندگی می کرد و از ورود  او به جام و درگذشت او در این منطقه، نزدیک به هزار سال می گذرد. 

💠 شیخ احمد دارای اولاد فراوانی بوده است و  به دلیل سالها ریاضت و داشتن کرامات، مورد حمایت  همه جانبه والیان و مردم و زمینداران و مریدان قرار می گیرد. اهدای زمین به فرزندان شیخ، به همراه حفظ منصب  قضاوت و کلیداری و پیش نمازی و اداره مدارس و مکاتب مذهبی، آنان را  تبدیل به یک طبقه متنفذ و زمیندار بزرگ در کل منطقه جام می کند.

💠 شیخ احمدی های باخرز، از تربت جام به میان ولایت باخرز، مهاجرت می کنند و سپس تعدادی از خانوار آنها به قلعه پایین باخرز و حدود شهر تاریخی مالین می آیند. یک طایفه از شیخ احمدی ها به غرب کشور می روند و هم اکنون در کردستان سکونت دارند. تعداد ب از خواجه هایی که اکنون در  باخرز  سکونت دارند، پیش از این، در افغانستان ساکن بودند.

💠 وحید اسدی، پژوهشگر اقوام و طوایف باخرز می گوید در برخی منابع تاریخی، ورود شیخ احمدی ها به باخرز حدود 160 سال پیش عنوان شده است و طبق گزارش یک مستشرق غربی که حدود 100 سال پیش از باخرز دیدن کرده است، از 200 خانواده مستقر در قلعه باخرز، حدود 30 خانوار را شیخ احمدی ها تشکیل می داده اند. گفتنی است که جامی الاحمدی های تربت جام هم تا چند دهه پیش ساکن باخرز بوده اند.

💠 یک شاخه از شیخ احمدی ها که به سمت مشهد ریزه  و تایباد رفته اند، از ملاکین بزرگ به حساب می آیند اما شیخ احمدی های مقیم قلعه پایین باخرز، در زمره خرده مالکین و متولیان امور و اماکن مذهبی،  بازرگانان، کسبه و کارکنان دولت قرار می گیرند.

💠 شیخ احمدی های باخرز در سالهای قبل و بعد از پیروزی انقلاب، هیچ گاه به عنوان یک طبقه ممتاز و متمایز از مردم ظاهر نشدند اما به دلیل موقعیت و نفوذ اجتماعی خود، همیشه به عنوان رابط میان حکومت و مردم ایفای نقش کرده اند؛ هرچند وجهه مردمی آنها عموما غالب تر بوده است. 

💠 برای تحلیل رفتارهای سیاسی خانواده های بزرگ با پیشینه مذهبی در منطقه، باید عوامل مختلفی را لحاظ کرد و نمی توان آنها را در زمره روشنفکران و کنشگران سیاسی و  یا پیشگامان تغییرات اجتماعی، طبقه بندی کرد،  هرچند نسل های جدید آنها، عموما از فضای عمومی جامعه تبعیت می کنند

💠 منصب امام جماعت در اهل سنت که مبتنی بر مقبولیت و مشروعیت مردمی است، برای چندنسل در میان شیخ احمدی ها، دست به دست شده است. حفظ همین منصب و موقعیت در میان مجموعه رویدادها و طوفان های سیاسی، نیازمند مصلحت سنجی ها و ملاحظه کاری هایی است که ممکن است بعضا آنرا نوعی محافظه کاری تلقی کنند، ولی معنی محافظه کاری صرفا عدم همراهی با رویدادها، نیست بلکه تلاش عملی برای حفظ ساختار ها و مناسبات خاص است که با این تعریف، شیخ احمدی ها، در زمره محافظه کاران قرار نمی گیرند.

💠 مولانا حاجی آخوند احمدشیخ احمدی، امام جمعه باخرز که چند روز پیش به رحمت خدا رفت، نمونه واقعی یک شیخ احمدی بود که طی چند دهه، با نهایت درایت و تدبیر و بردباری امور مذهبی اهل سنت باخرز را پیش برد. او از دورن ایده ئولوژی خاصی بیرون نیامده بود؛ بلکه نماینده عرف عمومی و سنت های تاریخی و مذهبی منطقه باخرز بود. 

💠 شیخ احمدی ها حداقل در 40 سال اخیر، یکی از پایه های  حفظ تعادل و آرامش اجتماعی و مذهبی در منطقه باخرز بودند؛ اما سلوک حاجی آخوند و خصوصیات اخلاقی و رفتاری او، بیش از آنکه از مذهب و قومیت او ناشی شود، متاثر از فرهنگ و اقلیم باخرز بود. او در حقیقت محصول انباشت های تاریخی و فرهنگی، باخرز بود. 

تشکر از دوست خوبم آقای حمید شیخ احمدی( مقیم تهران) که این شجره نامه را بازنویسی کرده و با اصل آن در اختیار من قرار داده اند