ريشه هاي خطرپذیری رمانتیک ایرانیان در سياست خارجي

«گراهام فولر» پژوهشگر امریکایی در بخشی ازکتاب «قبله عالم: ژئوپولیتیک ایران» به آن دسته از خصوصیات روحی و روانی ایرانیان اشاره می کند که علاوه بر رفتارهای داخلی، حتی به سیاست خارجی آنان نیز شکل خاصي بخشیده است.

به عقیده او بخش زيادي از خصوصيات فردي و جمعي بر آمده از فرهنگ سیاسی ایرانیان، از عوامل محیطی و تاریخی و نیز از حقارت فرهنگی ناشی از شکست‌های پیاپی بعنوان وارثین تمدن بزرگ متأثر شده است.

فولر تلخ کامی و تحقیر ناشی از شکست حیرت آور در مقابل تهاجمات خارجی را محور نگرش ها ورفتارهای سیاسی ایرانیان می داند و معتقد است که ایرانیان همیشه تسلیم بلند پروازی افراطی در تبیین سیاست خارجی خود برای جبران این شکست ها بوده اند. از اینرو همواره باعث پذیرش خطراتی شده اند که منشاء آن رمانتیک و غير واقع بينانه بوده است !

گراهام فولر البته کارمند رسمی سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) است. از اینرو، در نگاه اول همه ما بايد نظرات اودر باره فرهنگ سیاسی ایران را با تردید و تامل ارزیابی كنيم . با این حال، او به يك واقعیت تاريخي، غیرقابل کتمان، یعنی شکست امپراطوری پرشوکت ایران حداقل در پنج جنگ سرنوشت ساز اشاره می کند.

کشور ایران تقریبا از معدود کشورهای دنیاست که پنج بار در دوره حمله اسکندر،حمله اعراب، حمله مغولها، حمله افغانها ونهایتا حمله متفقین کاملا اشغال شده است. در تمام این دوران، کشور ایران قبل از اشغال، در کسوت کشوری قدرتمند می زیسته و تقریبا بعد از اشغال، سالها در ورطه اضمحلال به سربرده است. از اینرو نوستالوژی و آرزوی بازگشت به عظمت پبشین، همیشه در فرهنگ ایرانی حضورداشته و در عرصه سیاست خارجی انعکاس داشته است.

در دوران مدرن نيز استناد به افتخارات گذشته، بخشی از استراتژی دفاعی ایران در رویارویی با غرب بوده است، در دوران پهلوی دوم از لزوم بازگشت کشور به تمدن آریایی سخن گفته می شد. در دوره هاشمی رفسنجانی سخن از تمدن بزرگ اسلامی با فرهنگ ايراني در ميان بود . خاتمی به تمدنی مرکب از عناصر ایرانی و اسلامی فکرمی کرد و در دوره احمدی نژاد آشکارا در مدح کورش و حتی تفوق مکتب ایرانی براسلامی سخن گفته می شود و داعيه مديريت بر جهان داشت

در مجموع، سخن گفتن از گذشته پدیده ناپسندی نیست وحتی تا آنجا که به افزایش اعتماد و غرور ملی منجر شود می تواند بسیار مفید نیز باشد. اما تبیین سیاست خارجی در هر دوره ای می باید متناسب با توانمندی ها و قدرت ملی همان دوره باشد و گرنه ترسیم اهداف ملی آینده به صرف احیای افتخارات گذشته می تواند مارا به استقبال همان خطراتی ببرد که به گفته گراهام فولر منشاء آن رمانتیک و غير واقع بينانه است.
جمله معروفي هم از احمد رمضاني، استاد ايراني تبار در مراكز تحقيقاتي جهان، وجود دارد كه مي گويد ايراني ها معمولا در مذاكرات ديپلماتيك از حداكثر خواسته هاي غير ممكن شروع مي كنند و آنقدر مذاكرات را طول مي دهند تا در نهايت مجبور شوند به حداقل ها، رضايت دهند!

ارسال نامه ترامپ، با مضمون يا « توافق» يا « جنگ» اگرچه بدور از منطق ديپلماتيك است اما فراموش نكنيم كه اين رويه جنون آميز ترامپ، مخاطب خاص ندارد و فقط كشور ما را شامل نمي شود. چين، كانادا، مكزيك، اكراين، مصر، اردن، كل اروپا و در آينده شايد كل جهان، مصمون از جنون او نخواهند بود. بنابراين، وظيفه ملي همه ماست كه با عقلانيت و تدبير از اين گذرگاه خطرناك به سلامت عبور كنيم. ديپلماسي دقيقا براي چنين روزهايي تعريف شده است. ناگفته پيداست كه يك ايران متحد و منسجم، هدف راحت و قابل دسترسي براي هيچ كشور متخاصمي نخواهد بود.