مه سیاه؛ بار پنهان آلودگی بر سلامت و اقتصاد

دکتر ملیکا ملک‌آرا- پژوهشگر و استراتژیست تجاری و توسعه پایدار

«مه سیاه» نمادی است از این هزینه‌های پنهان؛ از آلودگی شدید هوا گرفته تا فشار خاموشی که بر سلامت، اقتصاد و روح جمعی شهرها وارد می‌شود. این پدیده، فراتر از کاهش دید و ناراحتی‌های تنفسی، بار نامرئی و چندلایه‌ای بر زندگی شهری می‌گذارد و نشان می‌دهد که بحران‌های محیط زیست، اقتصاد و سلامت به هم گره خورده‌اند.

بیمارستان‌ها شاهد افزایش مراجعات ناشی از مشکلات تنفسی، قلبی و عروقی هستند؛ اما هزینه واقعی تنها در تخت‌های بیمارستان دیده نمی‌شود.

تهران در ابتدای فهرست آلوده ترین شهرهای جهان هست و اثرات میان مدت و دراز مدت ابر آلودگی چه در تهران و چه در بسیاری از شهرهای ایران غیر قابل انکار است

فشار بر نیروی انسانی، افزایش خستگی کارکنان درمانی، طولانی شدن دوره‌های درمان و اثرات بلندمدت بر کودکان و سالمندان، بخشی از بار نامرئی مه سیاه است.

تاثیر روانی آلودگی نیز غیرقابل چشم‌پوشی است: اضطراب، کاهش انگیزه و کاهش کیفیت زندگی، همه هزینه‌هایی‌اند که در محاسبات کوتاه‌مدت نادیده گرفته می‌شوند.  ابر آلودگی هوا نشان می‌دهد که سلامت عمومی تنها به بیماری‌های آشکار محدود نیست، بلکه شامل آسیب‌های نامرئی و طولانی‌مدت نیز می‌شود.

اثر ابر آلودگی هوا  بر اقتصاد، بیشتر از آن چیزی است که دیده می‌شود. تعطیلی مدارس، کاهش حضور نیروی کار، کندی حمل‌ونقل و کاهش تولید و خدمات، تنها بخش آشکار داستان است. هزینه‌های واقعی، ناشی از کاهش بهره‌وری، خلاقیت و انگیزه کارکنان، افزایش مصرف انرژی و سوخت، و ریسک پنهان سرمایه‌گذاری است.

هر روز، هزاران تصمیم اقتصادی تحت تأثیر آلودگی هوا گرفته می‌شود: از تعویق پروژه‌ها تا کاهش سرمایه‌گذاری.

این بار پنهان، به آهستگی جریان اقتصادی  را کند و فشار مضاعفی بر سیستم‌های شهری ایجاد می‌کند. مه سیاه، مانند سدی نامرئی، رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی را مهار می‌کند، بدون آنکه مستقیماً دیده شود.

آلودگی هوا، نمونه‌ای از بحران‌های چندلایه است: زیست‌محیطی، سلامت عمومی و اقتصادی که همزمان رخ می‌دهند و یکدیگر را تشدید می‌کنند.

بسیاری از هزینه‌ها و پیامدها، غیرقابل مشاهده و پنهان هستند، اما تأثیرشان عمیق و بلندمدت است.

مدیریت این بحران نیازمند دیدگاه میان‌رشته‌ای و جامع است: اصلاحات ساختاری، سیاستگذاری هوشمند، سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل پاک و توسعه زیرساخت‌های شهری، همراه با فرهنگ‌سازی عمومی و تقویت سیستم سلامت.

مه سیاه، بحران پنهان و چندبعدی شهرهاست؛ تهدیدی که تنها با تحلیل و اقدام هم‌زمان در سطح زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی قابل مدیریت است. شناخت و کاهش بار نامرئی آن، کلید تنفس سالم اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی برای شهرهای امروز است.