درس استراتژیک چدن برای بازار جهانی فولاد

بر اساس گزارش SteelOrbis ؛ تصمیم دولت آمریکا برای معاف کردن چدن خام (Pig Iron) برزیل از تعرفه ۲۵ درصدی واردات، بار دیگر نشان داد که حتی سیاست‌های سختگیرانه تجاری نیز در برابر نیاز صنایع فولادی به مواد اولیه راهبردی انعطاف‌پذیر می‌شوند. در حالی که واشنگتن از ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶ تعرفه‌های جدیدی بر بخشی از کالاهای برزیلی اعمال می‌کند، چدن خام و قراضه آهن از این محدودیت‌ها مستثنی شده‌اند؛ اقدامی که بیش از هر چیز وابستگی ساختاری صنعت فولاد آمریکا به واردات این ماده اولیه را آشکار می‌کند.

این تصمیم در چارچوب تحقیقات بخش ۳۰۱ قانون تجارت آمریکا درباره رویه‌های تجاری برزیل اتخاذ شده است. دفتر نمایندگی تجاری آمریکا (USTR) پس از بررسی‌های کارشناسی و دریافت نظرات فعالان صنعت، فهرست کالاهای معاف از تعرفه را نسبت به پیشنهاد اولیه گسترش داد و در نهایت چدن خام و ضایعات آهنی را نیز در میان کالاهای معاف قرار داد. استدلال اصلی این نهاد آن است که تولید داخلی آمریکا پاسخگوی نیاز صنایع فولادی نیست و اعمال تعرفه بر این محصولات می‌توانست زنجیره تأمین صنایع پایین‌دستی را با اختلال جدی مواجه کند.

اهمیت این تصمیم زمانی روشن‌تر می‌شود که ساختار صنعت فولاد آمریکا مورد توجه قرار گیرد. بیش از ۹۵ درصد تولید داخلی چدن خام آمریکا توسط کارخانه‌های فولادسازی یکپارچه مصرف می‌شود و در نتیجه واحدهای ریخته‌گری و فولادسازان مبتنی بر کوره قوس الکتریکی برای تأمین مواد اولیه خود ناچار به واردات هستند. از سوی دیگر، گزینه‌های جایگزین نیز محدود است؛ چین تقریباً تمام تولید داخلی خود را مصرف می‌کند و صادرات روسیه و اوکراین نیز به دلیل جنگ و تحریم‌ها با محدودیت روبه‌رو شده است. در چنین شرایطی، برزیل به مهم‌ترین تأمین‌کننده چدن خام بازار آمریکا تبدیل شده است.

آمارهای تجاری نیز این وابستگی را تأیید می‌کند. تنها در فاصله ژانویه تا مه سال ۲۰۲۶، آمریکا حدود ۱.۲ میلیون تن چدن خام از برزیل وارد کرده است. در سال ۲۰۲۵ نیز صادرات چدن خام برزیل به آمریکا به ۳.۴ میلیون تن رسید که معادل ۸۳ درصد کل صادرات این محصول از برزیل بود. این ارقام نشان می‌دهد حذف یا محدود شدن این جریان تجاری، نه تنها برای صادرکنندگان برزیلی بلکه برای بسیاری از فولادسازان آمریکایی نیز هزینه‌های سنگینی به همراه داشت.

معافیت تعرفه‌ای با استقبال تولیدکنندگان برزیلی روبه‌رو شده است. فعالان این صنعت معتقدند چدن خام برزیل به دلیل کیفیت مناسب و همچنین استفاده از زغال چوب حاصل از جنگل‌های تجدیدپذیر در فرآیند تولید، جایگزین آسانی در بازار جهانی ندارد. همین ویژگی‌ها سبب شده است این محصول در میان فولادسازان آمریکایی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار باشد.

علیرغم این مصالحه، دبیرخانه ارتباطات ریاست جمهوری برزیل (Secom) بیانیه‌ای قاطع صادر کرد و ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ را «نقطه عطفی تاسف‌بار» در تاریخ روابط دوجانبه توصیف کرد. مقامات برزیلی تأکید کردند که طی ۱۵ سال گذشته این کشور کسری تجاری بالغ بر ۴۲۴.۵ میلیارد دلار با ایالات متحده داشته است و اظهار داشتند که مشروعیت تحقیقاتی را که مبتنی بر قوانین تجارت چندجانبه نباشد، به رسمیت نمی‌شناسند.

پیام این تصمیم برای بازار جهانی فولاد

فراتر از اختلافات سیاسی، تصمیم اخیر آمریکا حامل یک پیام مهم برای بازار جهانی فولاد است؛ امنیت تأمین مواد اولیه همچنان بر سیاست‌های تجاری اولویت دارد. در سال‌های اخیر بسیاری از کشورها با هدف حمایت از تولید داخلی، تعرفه‌های وارداتی را افزایش داده‌اند، اما در مواردی که مواد اولیه استراتژیک جایگزین مناسبی ندارند، ناچار به اعمال استثنا شده‌اند.

این موضوع نشان می‌دهد زنجیره جهانی فولاد همچنان به شدت به تجارت بین‌المللی وابسته است و حتی بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان نیز بدون دسترسی به منابع خارجی، امکان حفظ ظرفیت تولید خود را ندارند. به همین دلیل، سیاست‌های تجاری در حوزه فولاد بیش از آنکه به قطع کامل واردات منجر شوند، به دنبال مدیریت جریان تجارت هستند.

این تصمیم بار دیگر اهمیت تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی و تضمین امنیت تأمین مواد اولیه را یادآور می‌شود. تجربه آمریکا نشان می‌دهد حتی اقتصادهای بزرگ نیز در برخی حلقه‌های زنجیره فولاد وابستگی قابل توجهی به واردات دارند؛ واقعیتی که در برنامه‌ریزی بلندمدت صنعت فولاد ایران نیز می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.

در مجموع، معافیت چدن خام برزیل از تعرفه‌های جدید آمریکا، بیش از آنکه یک امتیاز تجاری برای برزیل باشد، نشانه‌ای از واقعیت‌های اقتصادی بازار فولاد جهان است؛ بازاری که در آن نیاز به مواد اولیه، گاه بر سیاست‌های حمایتی و تعرفه‌ای غلبه می‌کند و امنیت زنجیره تأمین، به یکی از مهم‌ترین اولویت‌های دولت‌ها و صنایع فولادی تبدیل شده است.