دوره مکارتی چشم‌اندازهایی از تاریخ معاصر جهان

بعد از جنگ جهانی دوم، ترس آمریکایی‌ها از غلبۀ کمونیست‌ها به سناتور جوزف مکارتی این امکان را داد تا بسیاری از آن‌ها را متقاعد کند خائنان بسیاری در دولت ایالات متحده جاخوش کرده‌اند. کمیته‌ای به ریاست او هر فرد یا گروهی را که گمان می‌رفت کمونیست یا حتی هوادار کمونیسم باشد بازجویی و در محافل عمومی آن‌ها را متهم و مجازات می‌کرد.

در اوایل دهۀ ١٩٥٠ جلسات دادرسی کنگره به ریاست جوزف مکارتی به منظور شناسایی عناصر توطئه‌گر در حوزۀ فرهنگ، دولت و ارتش آمریکا برگزار می‌شد. مکارتی برای کسب اطلاعات در مورد افراد مظنون از روش‌های غیرمتداولی استفاده می‌کرد. دوران مکارتی دوران به اوج رسیدن «وحشت سرخ» بعد از جنگ جهانی دوم و بیانگر بدبینی جامعۀ آمریکا نسبت به فعالیت‌های توطئه‌گرانۀ کمونیست‌ها بود.

به یاد آوردن هر رویدادی بستگی به نحوۀ به خاطر سپردن آن دارد. بهترین درک از تاریخ حاصل کندوکاو چشم‌اندازهای مختلف است: دوره‌های زمانی متفاوت، فرهنگ‌های متفاوت، ایدئولوژی‌های متفاوت.

مجموعه کتاب‌های «چشم‌اندازهایی از تاریخ معاصر جهان» از دیدگاه‌های مختلف به رویدادهای سرنوشت‌ساز تاریخ معاصر می‌پردازد. هر جلد با استفاده از منابع دست اول و دوم، اطلاعات زمینه‌ای، مباحث پیرامونی و روایت‌های اول شخص افراد نگاهی دارد به یکی از رویدادهای مهم تاریخ معاصر جهان. تمام کتاب‌های این مجموعه دارای فهرست مطالب توضیحی، گاهشمار، کتاب‌شناسی و نمایه است. «چشم‌اندازهایی از تاریخ معاصر جهان» به دانشجویان و پژوهشگران کمک می‌کند تا مهارت‌های فکری و نقادانۀ خود را بهبود بخشند و بر آگاهی خود از جهان بیفزایند و درک بهتری از دیدگاه‌های بین‌المللی در خصوص رویدادهای تاریخی پیدا کنند.

در تاریخ هر ملت رویدادهای سرنوشت‌سازی وجود دارد که برای آن ملت در حکم نقطه‌ی عطف است و تأثیری فراتر از مرزهای آن دارد. این رویدادها که در برگیرنده‌ی طیف کاملی از خصایص بشری است، از جمله خشونت، طمع و جهالت، و همچنین رشادت، دلاوری و قدرت تقریباً همیشه پیچیده است و جنبه‌های مختلفی دارد. دانشجوی تاریخ با مسائل چالش‌برانگیز بسیاری مواجه است، با رویدادهایی مانند جنگ، جنبش‌های اجتماعی و بلایای زیست‌محیطی که دنیا را دگرگون می‌کند.

اما درک این رخدادهای مهم تاریخی در صورتی بهتر می‌شوند که از منظرهای گوناگون بررسی شوند؛ بررسی از دیدگاه افرادی که از نزدیک شاهد وقایع بوده‌اند یا از فاصله‌ی مکانی و زمانی دور آن را رصد کرده‌اند. این درک با فهم مباحث پیرامونی و کندوکاو در رویدادها و مسائل مهم از زوایای متفاوت بیشتر می‌شود. سرانجام، درک واقعی رویدادهای مهم تاریخی مستلزم اطلاع از تأثیر رویدادها بر انسان شیوه‌های اثرگذاری این رویدادها بر زندگی روزانه مردم در سراسر دنیاست.

درباره کتاب دوره مکارتی

دوره مک‌کارتیسم یکی از دوره‌های معروف تاریخ معاصر آمریکاست؛ زمانی‌که بگیروببندهای زیادی به‌اتهام کمونیست‌بودن یا داشتن گرایش به کمونیسم در آمریکا به راه افتاد و خیلی‌ها راهی زندان شده یا محکومیت‌های مختلف دریافت کردند. این‌دوره مربوط به سال‌های پس از جنگ جهانی دوم است که هراس آمریکایی‌ها از نفوذ کمونیسم به کشورشان، این‌امکان را به سناتور جوزف مکارتی که فردی به‌شدت ضدکمونیسم بود، داد تا بسیاری را با این‌توجیه که خائن و خادم کمونیسم هستند، قلع و قمع کند. او می‌گفت این‌افراد در بدنه دولت ایالات متحده نفوذ کرده و در صدد ضربه‌زدن به آمریکا هستند. به این‌ترتیب، کمیته‌ای به ریاست او هر فرد یا گروهی را که گمان می‌رفت کمونیست یا حتی هوادار کمونیسم باشد بازجویی و در محافل عمومی آن‌ها را متهم و مجازات می‌کرد.

اوایل دهه ١٩٥٠ بود که جلسات دادرسی کنگره به ریاست جوزف مکارتی برای شناسایی عناصر توطئه‌گر در فرهنگ، دولت و ارتش آمریکا برگزار می‌شد. مکارتی برای کسب اطلاعات در مورد افراد مظنون از روش‌های غیرمتداولی استفاده می‌کرد. دوران مکارتی دوران به اوج رسیدن «وحشت سرخ» بود.

این‌کتاب هم مانند دیگر عناوین مجموعه «چشم‌اندازهایی از تاریخ معاصر جهان» دارای ۳ بخش اصلی «زمینه تاریخی»، «مباحث پیرامون» و «روایت‌های شخصی» است. به این‌ترتیب در بخش اول این‌کتاب با عنوان «‌زمینه تاریخی دوره مکارتی»، ۵ مقاله یا دیدگاه وجود دارد که از این‌قرارند: «مروری بر دوره مکارتی»، «فرمان ترومن، رئیس‌جمهور وقت، برای بررسی وفاداری افراد»، «اعدام جولیوس و اتل روزنبرگ» و «نگاهی به یک روز از جلسات دادرسی مکارتی_ارتش»، «مکارتی در میان بسیاری از رای‌دهندگان هنوز هم محبوب است».

دومین‌بخش کتاب هم که «مباحث پیرامون دوره مکارتی» نام دارد دربرگیرنده ۹ دیدگاه است که به این‌ترتیب‌اند: «برنامه بررسی وفاداری از آزادی‌های فردی پاسداری می‌کند»، «برنامه بررسی وفاداری حافظ آزادی‌های فردی نیست»، «ادعای مکارتی درباره حضور اعضای حزب کمونیست در مناصب دولتی»، «سیاست ارعاب و حشت باید پایان بگیرد»، «محاکمه جولیوس و اتل روزنبرگ عادلانه نبود»، «نکوهش کردن مکارتی منصفانه نبود»، «مکارتیسم فقط جاسوسان شوروی را هدف نگرفته بود»، «مکارتیسم جدیدی در حال ظهور است» و «مکارتیسم خاستگاه همه انتقادها نیست».

۵ دیدگاه دیگر هم در بخش سوم کتاب با عنوان «روایت‌های شخصی» قرار دارد که به این‌ترتیب‌اند: «گفته‌های یک دانشمند و همسرش درباره اتهام نادرستی که به ایشان نسبت داده شده بود»، «خاطرات یک فعال محیط زیست از دوره مکارتی»، «روایت پژوهشگری از مواجهه‌اش با مکارتی»، «حمایت دختری نوجوان از بی‌گناهی اتل و جولیوس روزنبرگ» و «روایت نویسنده‌ای که والدینش چپ‌گرا بودند».

قسمتی از کتاب دوره مکارتی

بخشی از کتاب به زندگی و شخصیت جوزف مک‌کارتی اختصاص دارد. ایمل به بررسی پیشینه، انگیزه‌ها و شیوه‌های عملکرد این سناتور جنجالی می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه وی با بهره‌گیری از فضای ضدکمونیستی حاکم بر جامعه، به قدرت و نفوذ سیاسی دست یافت. در ادامه، نویسنده پیامدهای سیاست‌های مک‌کارتی بر زندگی افراد و گروه‌های مختلف را مورد بحث قرار می‌دهد. وی به سرنوشت برخی چهره‌های سرشناس سینما، ادبیات و سیاست که قربانی این تسویه‌های سیاسی شدند، اشاره می‌کند و تأثیر دوره‌ی مک‌کارتی بر محدود شدن آزادی‌های مدنی و بیان در آمریکا را برجسته می‌سازد. کتاب همچنین به میراث و تأثیرات بلندمدت عصر مک‌کارتی در تاریخ و فرهنگ سیاسی آمریکا می‌پردازد. ایمل استدلال می‌کند که این دوره، علیرغم کوتاه بودن، پیامدهایی ماندگار بر جامعه آمریکا بر جای گذاشت و بسترساز برخی تحولات اجتماعی و سیاسی در دهه‌های بعد شد.
«دوره ی مک‌کارتی» اثری مستند و تحلیلی است که به خوبی ابعاد مختلف یک دوره پرتنش تاریخی را به تصویر می‌کشد. نگاه عمیق و موشکافانه ایمل به پدیده مک‌کارتی، کتاب را به منبعی ارزشمند برای درک بهتر فضای سیاسی آمریکا در دوران جنگ سرد تبدیل کرده است. از نقاط قوت این کتاب، پژوهش گسترده و استفاده از منابع دست اول در کنار تحلیل‌های نویسنده است. ایمل با گردآوری طیف وسیعی از اسناد و مدارک تاریخی، روایتی چندوجهی و متقن از وقایع ارائه می‌دهد. وی همچنین تلاش می‌کند از افتادن در دام سیاه‌نمایی یا قهرمان‌سازی پرهیز کند و برداشتی متوازن از شخصیت مک‌کارتی و عملکرد او به دست دهد. با این حال، برخی منتقدان بر این باورند که کتاب در پرداختن به زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی شکل‌گیری دوره ی مک‌کارتی، می‌توانست عمق بیشتری داشته باشد. همچنین تمرکز عمده کتاب بر چهره‌های شاخص و رویدادهای کلیدی است و کمتر به تأثیر این پدیده بر زندگی روزمره و تجربیات عینی مردم عادی پرداخته است.
در مجموع، «دوره‌ی مک‌کارتی» کتابی است که به درک ژرف‌تر یکی از مقاطع تاریخی تأثیرگذار در آمریکای قرن بیستم کمک شایانی می‌کند. مطالعه این کتاب نه تنها برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ، بلکه برای همه کسانی که به دنبال شناخت پیچیدگی‌های سیاست و جامعه هستند، سودمند خواهد بود.
به طور خلاصه می‌توان گفت تعریف امروزی مکارتیسم شامل دسیسه‌چینی، پاپوش درست کردن، طرح اتهام بی‌اساس، و/یا تهیه فهرست سیاه است. اگر سیاست‌مداری به منظور تخریب مخالفان سیاسی‌اش واقعیات را جعل کند، می‌توان آن را بر چون و چرا مکارتیسم خواند. اما اگر کسی عقیده‌ای غیرمعمول یا متناقض را مطرح کند، نمی‌توان آن را قطعا به مکارتیسم نسبت دارد. و اگر واقعیت‌ها به درستی مطرح شوند مطمئنا در طبقه‌بندی مکارتیسم جای نمی‌گیرند.

وقتی جمهوری‌خواهان برای گردآوری کمک مالی از ابزار «ارعاب» استفاده می‌کنند، یا وقتی اعضای تی پارتی می‌گویند رئیس جمهور اوباما امریکا را به سوی سوسیالیسم پیش می‌برد غیر از مکارتیسم چه نام دیگری می‌توان به آن داد؟ این دو گروه دست در دست یکدیگر هدف انتخاب سیاستمدارهای هم‌فکر را پیش می‌برند. اگر کمی فکر کنید، متوجه می‌شوید پیروان مکارتیسم با استفاده از ابزار وحشت پراکنی در تبلیغات انتخاباتی می‌خواهند چنان نگرانی – وگاه چنان وحشتی- از انتخاب کاندیدای مخالف در دل مردم بیندازند که آن‌ها حس کنند گزینه دیگری جز انتخاب بین بد و بدتر ندارند.